یکشنبه ۲۷ مرداد ۱۳۹۸ - ۱۴:۲۱

پاسخ به ده سوال رایج درمورد پزشکان

ظرفیت

در روزهایی حرف و حدیث ها در مورد عملکرد جامعه پزشکی و افزایش یا عدم افزایش ظرفیت دانش جویان این رشته ها بسیار در جامعه رونق دارد، دکتر مصطفی سیدمیررمضانی دستیارتخصصی روانپزشکی و فعال دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در یادداشتی اختصاصی ضمن اشاره به این موضوع تلاش کرده است تا به ده سوال رایج درمورد پزشکان و جامعه پزشکی پاسخ روشن و کارشناسی شده دهد.

چندی پیش برای چندمین بار، یک دستیار تخصصی در زمان کشیک خود درگذشت. بعد از آن، فارغ از عللی که برای مرگ آن پزشک جوان از جانب مسئولان بیان شد، فرصت دیگری برای اعتراض به سیستم آموزشی وزارت بهداشت برای دانشجویان پزشکی به ‌دست آمد. استرس فراوان، بی‌خوابی بیش‌ازحد، دروس سنگین و البته کشیک‌های اجباری طولانی و طاقت‌فرسا که گاه از ۳۶ ساعت هم فراتر می‌رود، از جمله مواردی بود که دانشجویان به آن اعتراض داشتند. اما در این میان و با مرور اخبار مربوط و در حالی ‌که انتظار می‌رفت هم‌دردی دیگر هم‌وطنان را در پی داشته باشد، مشاهده واکنش برخی افراد در شبکه‌های مجازی باعث تعجب و یأس شد. من به‌عنوان عضو کوچکی از جامعه پزشکی از شکاف میان مردم و پزشکان ملول و بیش از آن نگرانم. بدتر اینکه بسیاری از رسانه‌ها با غفلت از آنکه دود تعمیق این شکاف و تشدید کینه‌ها، بیش از همه به چشم مردم عادی و بیماران خواهد رفت، آگاهانه یا ناآگاهانه به این فضای مسموم دامن می‌زنند. به هر حال، هر روز فاصله میان پزشکان و مردم بیشتر می‌شود و خشم، چشم و گوش‌ها را بسته است. به زعم من، بخشی از این فاصله نتیجه بی‌خبری ما از وضعیتِ یکدیگر است. در این یادداشت تلاش می‌کنم با بیانی ساده به ۱۰ سؤال رایج درباره پزشکان پاسخ دهم. امید که این داغِ از دل برآمده، بر دل خوانندگان بنشیند.


۱.برای پزشک شدن در ایران چه مسیری را باید طی کرد؟

بر اساس مطالعه‌ای که در سال ۲۰۱۹ انجام گرفته و در وبسایت thebestcolleges منتشر شده است، بیولوژی (معادل پزشکی در ایران) سخت‌ترین رشته دانشگاهی است. این دشواری در ایران با دوره هفت ساله پزشکی عمومی و یک کنکور و سه آزمون جامع (علوم پایه، پیش کارورزی و صلاحیت بالینی) و کشیک‌های طاقت‌فرسا (با زمان دو برابری و بار کاری چند برابری در مقایسه با استاندارد جهانی) سخت‌تر هم خواهد بود. همچنین پزشکان ایرانی مجبور به گذراندن دو سال طرح اجباری در مناطق محروم شده و تا چند سال اجازه کار در شهرهای بزرگ تا زمان کسب امتیاز لازم را ندارند و در صورت تمایل و به شرط قبولی در کنکور دستیاری می‌توانند به مدت چهار سال با حجم کاری بالا و درآمد اندک و پنج آزمون جامع (چهار آزمون ارتقا و یک دانشنامه تخصصی) وارد دوره تخصص شده و در انتها دو سال دیگر به مناطق محروم بروند. آنها همچنان تا زمان کسب امتیاز لازم از کار در شهرهای بزرگ منع خواهند شد.

۲.میزان خطا و تخلف در جامعه پزشکی چقدر است؟
جامعه پزشکی مانند هر جامعه و صنف دیگری می‌تواند افراد خطاکار را نیز در بر بگیرد. ولی به نظر نمی‌رسد میزان ارتکاب پزشکان ایرانی به تخلفات حرفه‌ای بیشتر از سایر اقشار باشد. اما آنچه به درستی حساسیت ‌زاست، این است که پزشکان به سبب جایگاه و سوگندی که در پیشگاه خداوند یاد کرده‌اند، باید به طور ویژه‌ نسبت به خطای خود و همکارانشان سخت‌گیر باشند. به عبارت دیگر، کوچک‌ترین خطای پزشکان نیز باید بزرگ شمرده شود تا اولا از جان مردم محافظت شود و ثانیا اعتبار تاریخی آنها دستمایه چند پزشک‌نما نشود و البته اینها به معنی جواز توهین و تحقیر پزشکان (آن‌گونه که مدتی است شاهد آن هستیم)، نیست. با وجود مشارکت معنادار پزشکان در امور خیریه و داوطلبانه، مطلوب است مسئولیت‌پذیری آنها نسبت به آسیب‌های اجتماعی بیش از پیش شود و جامعه پزشکی رفتار همدلانه‌تر، زبان نرم‌تر، روی گشاده‌تر و متانت بیشتری با مراجعان خود داشته باشد.

۳. آیا تعداد پزشکان در ایران کم است؟

بر اساس آمار نظام پزشکی، تعداد پزشکان ایرانی طی ۴۰ سال اخیر ۱۲ برابر شده است. در حال حاضر حدود ۱۵۰ هزار پزشک فعال در ایران وجود دارد که ۴۶ هزار نفر از آنها را پزشکان متخصص یا فوق تخصص و ۱۶ هزار نفر را دستیاران (رزیدنت‌ها یا دانشجویان دوره تخصص) تشکیل می‌دهند. با این حساب سرانه پزشک به بیمار در ایران بین ۷ / ۱ تا ۹ / ۱ در هر هزار بیمار است، در حالی که استاندارد جهانی آن بین دو تا سه است. این به این معنی است که ما همچنان با کمبود پزشک مواجه هستیم. اما نکته اینجاست که مطابق آمار وزارت بهداشت، در ۱۰ سال اخیر، ظرفیت ورودی رشته‌های پزشکی و دندان‌پزشکی دست‌کم دو برابر شده و اکنون ۵۵ هزار دانشجوی پزشکی در ایران در حال تحصیل‌اند. با توجه به طول دوره تحصیلی پزشکان پیش‌بینی می‌شود کمبود پزشک در ایران تا حوالی سال ۱۴۰۴ برطرف شود. بنابراین بر خلاف آنچه در ابتدای امر به نظر می‌رسد، باید آهنگ رشد پذیرش در این رشته‌ها را نه افزایش، بلکه کاهش داد.

۴. درآمد واقعی پزشکان چقدر است و چقدر باید باشد؟

یک سازمان صنفی در سال ۹۵ اعلام کرده بود درآمد پزشکان ۳۰۰ برابر پرستاران است و اگر متوسط درآمد ماهیانه پرستار در آن سال را حدود سه میلیون تومان در نظر بگیریم، این رقم برای پزشکان به ۹۰۰ میلیون تومان در ماه می‌رسید! اخیرا شخصی در تلویزیون اعلام کرده یک پزشک ۳۴ برابر معلم درآمد دارد. در سال ۹۷ دریافتی رسمی معلمان (بدون احتساب درآمد غیررسمی) دست‌کم دو میلیون و ۱۰۰ هزار و حداکثر پنج میلیون تومان بوده و طبق این ادعا پزشکان ایرانی باید بین ۷۱ تا ۱۷۰ میلیون تومان در ماه دریافت کرده باشند! شاید این ارقام در خصوص درصد ناچیزی از پزشکان صدق کند (به ویژه آنهایی که در حیطه جراحی زیبایی کار می‌کنند و در همه کشورها مشمول نظام عرضه و تقاضا بوده و هزینه خدماتشان را به صورت توافقی و عرفی دریافت می‌کنند)؛ اما اکثر قریب به اتفاق پزشکان ایرانی از چنین درآمدی برخوردار نیستند. در جدول زیر به مقایسه حداقل دستمزد (minimum wage) با درآمد ماهیانه پزشک در کشورهای آمریکا، کانادا و آلمان می‌پردازیم. رقم‌ها تقریبی است و با فرض ۱۷۶ ساعت کار ماهیانه تنظیم شده است

همچنین حقوق ماهیانه دستیاران در آمریکا حدود ۵۸۰۰ دلار (۵ / ۴ برابر حداقل دستمزد)، کانادا حدود ۵۰۰۰ دلار (۶ / ۲ برابر حداقل دستمزد) و آلمان حدود ۵۰۰۰ یورو (۲ / ۳ برابر حداقل دستمزد) است.جالب‌تر اینکه حق ویزیت پزشک عمومی در آمریکا ۱۰۰ تا ۲۰۰ دلار و پزشک متخصص ۲۵۰ تا ۶۰۰ دلار به ازای هر بیمار است. (گرچه در صورتی که بیمار بیمه باشد، بیشتر آن توسط بیمه پرداخت می‌شود)؛ یعنی یک پزشک آمریکایی بسته به مدرک و تخصص خود تنها با ویزیت ۲ تا ۱۳ بیمار می‌تواند به اندازه حداقل دستمزد ماهیانه این کشور درآمد داشته باشد و فقط با ویزیت ۴۲ تا ۲۵۰ بیمار به حداقل درآمد و ۷۰ تا ۴۲۰ بیمار به حداکثر درآمد ماهیانه پزشک در آمریکا دست یابد.با توجه به اینکه حداقل دستمزد در ایران در سال ۹۸ معادل یک میلیون و ۸۷۶ هزار تومان است، با تطبیق نسبت درآمدی کشورهای توسعه یافته، درآمد ماهیانه پزشکان ایرانی باید حداقل ۱۲ و حداکثر ۶۲ میلیون تومان و دستیاران (صرف نظر از ساعات کاری بیش از دو برابر استاندارد جهانی) حداقل ۸ / ۴ و حداکثر ۵ / ۸ میلیون تومان در ماه و ویزیت پزشک حداقل ۱۴۴ و حداکثر ۹۳۸ هزار تومان به ازای هر بیمار باشد.گرچه با مقایسه نسبت هزینه به درآمد ایران و کشورهای توسعه‌یافته و احتساب خط فقر، درمی‌یابیم که حداقل دستمزد و نیز درآمد پزشکان و سایر اقشار جامعه باید از این ارقام فراتر رود. چیزی که با شرایط اقتصادی فعلی دور از انتظار به نظر می‌رسد. این در حالی است که پرداختی درمانگاه‌های شهری به پزشکان عمومی به‌طور میانگین ساعتی ۲۵ هزار تومان و با ۱۷۶ ساعت کار ماهیانه معادل ۴ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان است. پرداختی به پزشکان در مناطق محروم و نیز پزشکان متخصص ممکن است به ۳ تا ۵ برابر این رقم برسد. گرچه درآمد معدودی از پزشکان خاص با تخصص‌های خاص می‌تواند از این میزان فراتر برود. حقوق دستیاران نیز با وجود ۴۰۰ ساعت کار ماهیانه به اندازه حداقل دستمزد است. حق ویزیت سال ۹۸ برای پزشک عمومی، متخصص و فوق تخصص به ازای هر بیمار به ترتیب ۲۷، ۴۱ و ۵۲ هزار تومان در بخش خصوصی و ۱۲۷۰۰، ۱۵۹۰۰ و ۱۹۲۰۰ تومان در بخش عمومی است. گفتنی است که پزشکان در همیشه تاریخ و همه جای دنیا درآمد بالایی داشته‌اند. به‌عنوان نمونه به گزارش وبسایت معتبر CNBC، ده شغل آمریکا با بیشترین درآمد در سال ۲۰۱۹ به ترتیب از این قرارند: متخصص بیهوشی، متخصص جراحی عمومی، متخصص جراحی فک و صورت، متخصص زنان، متخصص ارتودنسی، متخصص روان‌پزشکی، پزشــک عمومی، متخصص پروتز دنــــدان، متـخـصـص اطــفــــال و دندان‌پزشک. آن‌گونه که مشاهده می‌شود، همه آنها از جامعه پزشکی هستند.
۵. آیا اخذ رضایت پیش از عمل، به معنی بازی با جان مردم است؟

تصور برخی از مردم این است که فرم رضایت اعمال و اقدامات پزشکی دستمایه‌ای برای سلب حق شکایت از سوی بیماران است. این برداشتی غلط اســـت. اخلاق پزشکی ایجاب می‌کند پــیـــش از هــرگــونــه مداخله پزشکی، بیمار آگاهی کاملی درباره چگونگی، معایب، مزایا و عوارض روش تشخیصی یا درمانی خود کسب کند. می‌توان در اینترنت نمونه‌های فراوانی از فرم رضایت بیماران در سایر کشورها را با جست‌وجوی عبارت  patient consent form به‌دست آورد. این فرم خطای پزشکی را توجیه نمی‌کند و در صورت بروز هرگونه عارضه‌ای، بیمار می‌تواند با شکایت به نهادهای حقوقی درخواست دادرسی کند. در ایران مانند هر صنف دیگری شکایات ابتدا به سازمان نظام پزشکی رفته و در صورت عدم محکومیت پزشک و عدم اقناع بیمار، او می‌تواند به نهادهای بالادستی از جمله پزشکی قانونی و قوه قضائیه نیز مراجعه کند. هر ساله میلیاردها تومان بیمه مسئولیت پزشکی در کشور صادر می‌شود که این خود نشانه آگاهی پزشکان از مسئولیت آنها در قبال قصور و تقصیرهای حرفه‌ای‌شان است.


۶. آیا پزشکان با بیماری مردم کاسبی می‌کنند؟

گرچه پزشکان در ازای اقدامات درمانی برای بیماران درآمد کسب می‌کنند، اما این ادعا که پزشکان ایرانی با گسترش بیماری و استقبال از آن در صدد افزایش دارایی خود هستند، سخنی گزاف است. مانند اینکه بگوییم آپاراتی‌ها ماشین مردم را پنچر می‌کنند، صافکارها تصادف درست می‌کنند، مکانیک‌ها خودروها را خراب می‌کنند، معلم‌ها بی‌سوادی را گسترش می‌دهند، یا مهندسان خانه‌ها را ویران می‌کنند تا بتوانند کسب درآمد کنند!اما اینکه در نظام سلامت باید پیشگیری مقدم بر درمان باشد حرف درستی است. لیکن باید دقت کرد که پزشکان در هیچ جای دنیا نقش مستقیم چندانی در پیشگیری از بیماری‌ها ندارند. به‌عنوان مثال برای پیشگیری از تصادفات، سکته قلبی، بیماری‌های عفونی، سرطان، افسردگی و مواردی از این دست، نقش وزارت راه، خودروسازان، نیروی انتظامی، تولیدکنندگان مواد غذایی، شهرداری‌ها، پالایشگاه‌ها، سیاست‌گذاران و رسانه‌ها به مراتب مهم‌تر و اثرگذارتر از پزشکان است.


۷.آیا اجبار بیماران به مراجعه به مراکز تشخیصی و درمانی خاص، جرم است؟

هیچ پزشکی حق ندارد بیمار خود را مجبور به مراجعه به داروخانه یا آزمایشگاهی خاص یا استفاده از برند دارویی ویژه کند و این اقدامی غیرقانونی و غیراخلاقی است. فراتر از این، اخلاق پزشکی ایجاب می‌کند درمانگر به منظور انجام اقدامات تشخیصی و درمانی، وضعیت اجتماعی اقتصادی بیمارش را در نظر گرفته و به اختیار او برای انتخاب نقشه درمانی احترام بگذارد. بهترین راهکار برای اصلاح رفتار این پزشکان، مراجعه نکردن بیماران به آنهاست.اما باید دقت کرد که گاهی پزشکان این کار را برای تسهیل کار بیماران انجام می‌دهند، زیرا ممکن است برخی داروخانه‌ها بعضی داروها را نداشته باشند، تعدادی از آزمایشگاه‌ها دسته‌ای از آزمایش‌های تشخیصی را انجام ندهند یا از کیفیت کافی برخوردار نباشند، یا یک برند دارویی خاص بنا به تجارب پزشک، اثر درمانی بیشتر یا عوارض کمتری داشته باشد. لذا ممکن است تشخیص نیت پزشک برای بیمار دشوار باشد.


۸. کارانه پزشکی چیست و چرا پزشکان کارانه دریافت می‌کنند؟
پزشکان پس از پایان دوره تخصص می‌توانند در بخش خصوصی، دولتی یا عمومی غیردولتی مشغول به کار شوند. برخی از آنها نیز در صورت اخذ دانشنامه می‌توانند به عضویت هیئت علمی دانشگاه در آیند. آن دسته از پزشکانی که در بخش دولتی کار می‌کنند یا به عضویت هیئت علمی در می‌آیند، تا چند سال امکان کار در بخش خصوصی را ندارند. در ازای این خسارت، دولت نیز از محل درآمد بیمارستان، مبلغی را به عنوان کارانه به پزشک پرداخت می‌کند. به عبارت دیگر، اگر پزشکی به کار در بخش خصوصی بپردازد، می‌تواند به مراتب درآمد بیشتری کسب کند، در نتیجه بیمار نیز مجبور به پرداخت هزینه بیشتری خواهد بود.پزشکان با کار در بخش دولتی از درآمد بخش خصوصی صرف نظر می‌کنند و در ازای آن بخش دولتی با کمک بیمه‌ها درصدی از این خسارت را برای پزشکان جبران کرده و پرداختی بیمار را نیز کاهش می‌دهد. با این کار، پزشکان توانمند به کار در بخش دولتی ترغیب شده و کیفیت خدمات درمانی عمومی و ارزان قیمت ارتقا می‌یابد. این دقیقا همان کاری است که بیمه‌های درمانی در تمام دنیا انجام می‌دهند.


۹.راه حل سیاست‌گذاران برای مشکلات نظام سلامت در ایران چه بوده است؟
متاسفانه دولت و مجلس تحت فشار نظرات غیرکارشناسانه و رسانه‌هایی که غالبا در اختیار مخالفان جامعه پزشکی هستند، قرار گرفته و از استانداردسازی درآمد پزشکان امتناع کرده‌اند. نرخ ویزیت پزشکان از سال ۹۳ تا کنون تنها ۵۹ درصد افزایش یافته (مثلا برای پزشکان عمومی در بخش دولتی از ۸۰۰۰ تومان در سال ۹۳ به ۱۲۷۰۰ تومان در سال ۹۸) که بسیار کمتر از مجموع تورم در این سال‌هاست. این در حالی است که حداقل دستمزد در این پنج سال بیش از سه برابر افزایش یافته است (از ۶۰۹ هزار تومان در سال ۹۳ به یک میلیون و ۸۷۶ هزار تومان در سال ۹۸). بیمه‌های درمانی نیز در پرداخت حق بیمه بیمارســتـــان‌هـــا، درمانگاه‌ها، پزشکان و داروسازان ۱۲ تا ۱۵ ماه تأخیر دارند. لذا بیمارستان‌های دولتی غیرآموزشی به منظور کاهش هزینه‌های جاری به استفاده غیر قانونی از دستیاران اقدام کرده‌اند که این سیاست علاوه بر تحمیل بار کاری غیراستاندارد به دستیاران، مــــوجـــب کــــاهـــش بـــه‌کــارگــیــری پزشکان فارغ‌التحصیل و نیز افت کــیـفـیـت خــدمــات بـیـمـارســتـانــی شده است. از سوی دیگر، نهادهای نظارتی در جلوگیری از اعمال غیرقانونی نظیر اخذ زیرمیزی یا فرار مالیاتی در برخی پزشکان ذی‌نفوذ ناتوان مانده‌اند و توفیقی در کنترل درآمد آنها حاصل نکرده‌اند. (به‌عنوان مثال پزشک متخلفی که سال ۹۳ یک سکه زیرمیزی می‌گرفته، همچنان نیز یک سکه زیرمیزی می‌گیرد!) لذا این سیاست‌ها نه تنها آثار تنبیهی برای پزشک‌نماهای متخلف نداشته، بلکه سایر پـــزشـــکــــان را به سمت انتخاب رشته‌های تخصصی خاص و ارتکاب رفتارهای غیرقانونی سوق داده است. آن‌گونه که معلوم شد، ایران نه تنها بهشت پزشکان نیست، بلکه برابر آمار سازمان نظام پزشکی، در حال حاضر بیش از ۲۰ هزار پزشک ایرانی از کار در ایران صرف‌نظر کرده‌اند. این بدین معناست که بیش از ۱۰ درصد پزشکان ایرانی یا از ایران مهاجرت کرده یا در کاری به‌جز پزشکی مشغول فعالیت هستند که همین تعداد هم با توجه به اینکه هزینه زیادی برای تربیت این پزشکان به دولت تحمیل شده، خبر خوبی نیست.


۱۰.راه حل درست برای مشکلات نظام سلامت در ایران چیست؟

به‌طور خلاصه می‌توان برخی از راه‌حل‌های عملیاتی برای اصلاح نظام سلامت کشور را بدین شرح پیشنهاد داد: (۱) باید میانگین درآمد تمام اقشار جامعه به میزان قابل قبولی افزایش یابد تا آحاد مردم بتوانند بسته به استعداد و علاقه خود به کار یا تحصیل در رشته مورد نظرشان پرداخته و بی‌دلیل در پشت کنکور پزشکی صف نکشند؛ (۲) دستمزد رسمی پزشکان نیز باید به استانداردهای جهانی نزدیک شده تا ایشان برای کسب درآمد کافی مجبور به دریافت مبالغ غیررسمی، ویزیت بیماران بیش از اندازه، کار در عرصه‌های غیرپزشکی یا مهاجرت از ایران نشوند؛ (۳) ضروری است نظام بیمه‌ای کشور ارتقا یافته و رابطه مالی میان پزشک و بیمار از بین برود؛ (۴) نظام مالیاتی نیز باید توانمند و هوشمند باشد؛ توانمند بدین معنی که مالیات همه اقشار، اصناف و نهادها را با قدرت و جدیت همچون همه ممالک پیشرفته دنیا اخذ کند و هوشمند به این معنی که با وضع سیستم‌های جدید مالیاتی همچون مالیات پلکانی، سطح درآمدی جامعه را متعادل کند؛ (۵) نهادهای نظارتی باید با نظارت مقتدرانه، از رفتارهای خلاف قانون پزشک‌نماهای متخلف جلوگیری کنند؛ (۶) دولت باید با بسته‌های تشویقی خود مانند دیگر کشورها و سایر مشاغل، پزشکان را تشویق (و نه مجبور) به کار در مناطق نیازمند کند؛ (۷) تأکید بر پیشگیری و ارتقای کیفیت زندگی می‌تواند با کاهش بار بیماری‌ها، استاندارد خدمات درمانی و رضایت عمومی را ارتقا بخشد؛ (۸) مردم باید به‌جای اتهام به جامعه خدوم پزشکی، اصرار به ویزیت پزشکان خاص را کنار گذاشته و از مراجعه به پزشک‌نماهای متخلف پرهیز کنند؛ (۹) نظام پزشک خانواده، سیستم ارجاع و پرونده الکترونیک سلامت باید با سرعت، دقت و کیفیت بیشتر به اجرا درآید؛ (۱۰) و در پایان لازم است رسانه‌ها دست از توهین و تحقیر جامعه پزشکی و گسترش شایعات و سخنان غیرکارشناسی برداشته و همه اقشار برای ایستادگی در برابر فساد با هر نام و عنوانی، هم‌دل، هم‌زبان و هم‌داستان شوند.

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.