شنبه ۱ مهر ۱۳۹۶ - ۰۸:۰۲

با فرارسیدن دهه اول عزای اهل بیت؛

محرم آمد و عیدم عزا شد…

محرم

این شعر نوحه مانند، مردم را برای ورود به ماهی که یکی از مهیج‏‌ترین ماه‌های یک سال مردم بود آماده می‏‌کرد و آن ماه محرم بود...

به گزارش مفدا،  از نیمه‌ های ماه ذی ‌الحجه کودکان تهران با به راه انداختن علم و کتل‌های چوبی و یا ساخته شده از حلبی در شهر راه می‌افتادند و با یکدیگر این شعر عامیانه را می‌خواندند:

محرم آمد و عیدم عزا شد

حسینم وارد کرب و بلا شد

این شعر نوحه مانند، مردم را برای ورود به ماهی که یکی از شلوغ‌ترین و مهیج‌ترین ماه‌های یک سال مردم تهران بود آماده می ‌کرد و آن ماه محرم و خصوصاً دهه اول آن بود.

مراسم عزاداری حسینی تاریخچه‌ای بس طولانی دارد. شاید ریشه آن به عزاداری اولیه طایفه بنی اسد برگردد که هنگام دفن شهدای کربلا بر سر مزار آنان مویه کردند و اشک ریختند. شیعیان زمانی که در دوره دیلمیان و صفویه آشکارا به آن می‌ پرداختند همواره برای آن ارزش و احترام ویژه‌ای قائل بودند. نوع عزاداری و شیوه آن در طول صدها سال دچار دگرگونی فراوان شد. شکل ساده آن برگزاری مجالس تذکار برای شهدا بود که فقط به مویه و گریه می‌گذشت. شکل پیچیده آن در ایام حکومت قاجاریان به اوج خود رسید و پیرایه‌های بسیاری به حق یا ناحق به آن افزوده شد.

در سال نهصد قمری، ملاحسین کاشفی هراتی با استفاده از مقاتل مختلف و کتب تاریخی کتابی به نام “روضه‌ الشهداء“ تدوین کرد و آن را وقف عام کرد و چون تنها کتاب و معتبرترین نیز بود به زودی به اشتهار رسید و هر کسی که مراسم عزاداری داشت از روی آن کتاب برای مردم می‌خواند و مردم گریه می کردند به طوری که اسم این مراسم به روضه ‌خوانی و سپس به اختصار روضه نامیده شد.

کم‌کم روضه‌ خوانها بر این کتاب شاخ و برگ ها افزودند و خوشخوانان و کسانی که ته صدایی داشتند به صنف روضه‌ خوان اضافه شده و صنف مداحان شکل گرفت.

نمادهای عزاداری

ماه محرم و صفر با نمادهایی شناخته می‌ شد که ویژه همان دو ماه بود. قبل از شروع محرم مردم شروع به سیاه‌کوب کردن مساجد و تکایا می کردند و در حسینیه‌ها خیمه های عزا ــ یا خیمه‌ های صحرای کربلا ــ برافراشته می‌ شد که هر یک از آن ها نمونه ای از هنر و جلال و شکوه بود.

تکایا با کتیبه ها و اشعار جانسوز شعرای مرثیه ‌سرای نامی مانند محتشم کاشانی صورت عزاخانه به خود می‌گرفت که اگر هیچ یک از تجملات دیگر در آن به کار نرفته بود همین کتیبه‌ های سیاه کافی بود تا آن را به صورت ماتم‌سرا درآورد. زیباترین و شیواترین شعار در این کتیبه ‌ها از آن محتشم بود که از جهت استحکام و انسجام شعری قویترین آنها بود و هنوز که هنوز است زینت‌بخش حسینیه‌ها و تکایاست. بندهایی از این اشعار همیشه در ذهن و دل مردم باقی است:

باز این چه شورش است که درخلق عالم است

بازاین چه نوحه وچه عزا وچه ماتم است

باز این چه رستخیز عظیم است کز جهان

بی نفخ صور خاسته تا عرش اعظم است

از دیگر مراسم ایام عزا به راه افتادن سقاخانه ‌ها و یا بشکه‌ها و لگن‌ها شیردار و یا لیوان‌دار بود که در آنها آب و یخ و گلاب، و در بعضی قند و بیدمشک و امثال آن ریخته می ‌شد با شعار:

آبی بنوش و لعنت حق بر یزید کن

جان را فدای مرقد شاه شهید کن

که نمایش تشنگی ‌خاندان پیامبر در آن واقعه است.

صبحها در بسیاری از منازل مجالس مراسم روضه ‌خوانی به اضافه تناول صبحانه به راه بود. شام در برخی از شبها و ناهار در برخی ایام بر آن افزوده می ‌شد. (خصوصاً تاسوعا و عاشورا). به هر روی شهر در این روزها یکپارچه شور و نعمت و فراخی و کرم و بذل و بخشش می‌ شد و همینطور این سنت ادامه دارد.

مردم نیز در این ایام همچون اماکن عزاداری کاملاً سیاهپوش می ‌شوند و همچنین در این ایام هر کار و عمل زشت از میان غالب مردم رخت بربسته هر یک به طریقی کوشش در اصلاح اعمال ناپسند خود حداقل در طی این دو ماه می‌ کرد. شوخی و خنده و تفریح و مزاح و خوشگذرانی و عیش و نوش در این ایام پسندیده نبود و سرود و شادمانی را دشمنی با امام حسین می‌ دانند. در این دو ماه حتی عقد و نکاح و عروسی نیز تعطیل شد و آن را شوم و بد عاقبت می‌انگاشتند چنانکه اکنون نیز چنین است. به جز روضه خوانی در مساجد و تکایا تعزیه‌دیگری نیز وجود داشت که به تظاهر می‌مانست و آن به راه انداختن دسته سینه ‌زن و عزاداری سیار بود که هر محل در تکیه محل هیئت‌ها و دسته‌ هایی جهت نمایش و حرکت به دور کوچه و بازارها به راه می‌انداختند. معروف‌ترین این دسته ‌ها، دسته میدان و عربها و بعد دسته ‌های قزاقخانه و سنگلج و قنات ‌آباد و دسته ترکها بودند. این دسته ‌ها از روز هفتم محرم به حرکت درمی ‌آمدند و به بازارها روانه می‌ شدند. به هر حال بازار مرکز اصلی دسته ‌های عزا در این ایام بود. همراه با دسته‌ ها پرچم های رنگارنگ و علمهای ده الی بیست و چهار تیغه ای حرکت داده می شد که بر ابهت دسته ‌ها می‌افزود.

منبع:مرکز گردشگری علمی-فرهنگی دانشجویان ایران

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.