دوشنبه ۲۲ آبان ۱۳۹۶ - ۱۱:۱۹

گزارشی به مناسبت هفته کتاب؛

از اهمیت کتاب و کتاب‌خوانی تا انتخاب یک دوست خوب/ دغدغه‌های رهبر انقلاب در خصوص مطالعه

کتاب

امروزه میزان تالیف کتاب و سرانه مطالعه نشان دهنده رشد فکری در یک جامعه است. آموزش در دوران تحصیل می‌تواند در ترویج فرهنگ کتاب‌خوانی موثر باشد و نباید از نظر دور داشت که انتخاب کتاب خوب نیز یکی از مولفه‌هایی است که باید به ان توجه شود.

به گزارش مفدا، "اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ"  (سوره ۹۶: العلق، آیه اول) این تنها یک آیه اما اولین آیه است که بر پیامبرعظیم الشان اسلام نازل شد و منشا بزرگترین تحولات بشری در تاریخ گشت. دین اسلام با خواندن آغاز می کند و این دستور صریح پروردگار است که بر محمد(ص) پیامبر نازل و بر جهانیان ابلاغ گشت. مهمترین تفسیرها و برداشت‌ها از این آیه شریفه این است که اسلام در ابتدا و در اولین آیه که بر پیامبرش وحی شده بر خواندن تاکید می‌کند.

خواندن به معنای نیاز به موتور محرکه‌ جستجو دارد و این جستجو باید در طلب دانش باشد و این دستور صریح دین اسلام است که در جستجوی دانش باشید و نفس زکی در کنار اندوختن دانش می‌تواند رستگاری انسان را تضمین کند.

تاریخ هیچ تمدنی خالی از کتاب و کتابت نبوده ‌است، همه فرهنگ‌ها با کتاب آغاز می‌شوند و با کتاب رشد می‌کنند. در این میان آیین مقدس اسلام بیشترین بهره را از کتاب برده‌ است، چرا که پیامبر عظیم‌الشأن اسلام رسالتش را با فرمان «خواندن» از سوی خداوند آغاز می‌کند و در همین فرهنگ مقدس است که خداوند منان به قلم سوگند یاد می‌کند و معجزه‌ آخرین فرستاده‌اش را یک کتاب قرار داده‌ است.

خداوند می‌فرماید: "هل یستوی الّذین یعلمون والّذین لا یعلمون"(بخشی از آیه ۹ سوره زمر): بگو آیا کسانی که می‌دانند با کسانی که نمی‌دانند، مساوی‌اند؟"

این حکم شامل کسانی نیز می‌شود که به بهانه‌ی عبادت، مطالعه و راه علم آموزی را کنار نهاده‌اند، تا به گمان خود از راه کسب ثواب به سعادت برسند، اما پیامبر(صلی الله علیه و آله) می‌فرماید: «برتری عالم بر عابد مانند برتری من بر کم‌ترین شماست.»

مطالعه و رشد افکار عمومی

اما در طول تاریخ و نه تنها در دنیای معاصر کمیت و کیفیت مطالعه در یک جامعه نشان از تولید علم و بهره برداری از آن در میان نخبگان جامعه و مردم دارد. کتاب تا به آن اندازه اهمیت دارد که به عنوان خروجی پژوهش‌های علمی در میان دانشمندان شناخته می‌شود و این خروجی زمانی می‌تواند تاثیرگذار باشد که با روانه شدن به بازار نشر بتواند در چرخه خرید مردم یک جامعه سهمی داشته باشد.

آنچه که در یک جامعه به شکل سنتی می‌توانسته در فرهنگ سازی و رشد افکار عمومی موثر باشد کتاب و میزان مطالعه است. با پیشرفت تکنولوژی اما عده‌ای معتقدند رسانه‌ها می‌توانند در سمت وسو بخشیدن به افکار عمومی موثرتر و سریعتر عمل کنند. اما این فرضیه که هیچ چیز نمی‌تواند جای کتاب را در جامعه و حداقل در میان نخبگان یک جامعه بگیرد همچنان قابل اتکا است و از این باب همچنان تالیف کتاب و امر کتاب‌خوانی نقش مهمی در سنجش میزان رشد افکار عمومی در یک جامعه را دارد.

سرانه مطالعه و رشد فرهنگی

سرانه مطالعه در کشورها به رشد فرهنگی آن‌ها و به طور گسترده‌تر به توسعه انسانی در هر کشور مربوط می‌شود. به این معنا که هر چه سرانه مطالعه بالاتر باشد، آن کشور از رشد فرهنگی بالاتری برخوردار است و برعکس، یعنی هر چه از رشد فرهنگی بالاتری برخوردار باشد سرانه مطالعه بالاتر خواهد بود. جامعه‌ جهانی‌ هر روز در پرتو تحولات‌ جدید، تکنولوژی‌های مدرن‌ و روزآمدی‌ را به‌ جامعه‌ ارائه‌ می‌دهد. در این‌ میان‌ اگر کسی‌ از دانش‌ و فن‌ و تکنیک‌ روز عقب‌ بماند هیچ‌ فرصت‌ جبرانی‌ برای‌ سال‌های‌ از دست‌ رفته‌ ندارد و در نتیجه‌ در بسیاری‌ از مسائل‌ همگام‌ و هماهنگ‌ با دیگر افراد جامعه‌ نخواهد بود. بسیاری‌ از افراد جامعه‌ با آن‌ دقت‌ و وضوح‌ لازم‌ این‌ عوامل‌ را متوجه‌ نشده‌اند. اگر بخواهیم‌ جامعه‌ای‌ پیشرو داشته‌ باشیم‌ و هر روز فاصله‌ ما از نظر تمدن‌ و تکنولوژی‌ با جوامع‌ پیشرفته‌ بیشتر نشود، همچنین‌ اگر بخواهیم‌ از نظر فرهنگی‌ جامعه‌ای‌ بهنجار داشته‌ باشیم، یعنی‌ جامعه‌ای‌ که‌ بتواند از یک‌ تاریخ‌ و فرهنگ‌ غنی‌ و عظیم‌ حمایت‌ کند و حامی‌ و نماینده‌ آن‌ در بین‌ کشورهای‌ دیگر باشد، باید برای‌ اهمیت‌ و ارزش‌ دادن‌ افراد به‌ مطالعه‌ عمیقاً در اندیشه‌ بود و به شکل وسیعی برنامه‌ریزی‌ کرد.

سرانه مطالعه چیست؟

به تعداد دقایقی که هر فرد در ۲۴ ساعت به مطالعه می‌پردازد سرانه مطالعه گفته می‌شود. نهادهای مختلف با تعریف‌های متفاوت از «مطالعه» آمارهای مختلفی از سرانه مطالعه در کشور ارائه کرده‌اند. عده‌ای سرانه مطالعه در کشور برای هر نفر را تنها دو دقیقه در شبانه روز می‌دانند و بعضی تا دو ساعت هم گفته‌اند. فارغ از این آمارها اگر به زندگی خود و اطرافیان  نگاهی بیندازیم متوجه خواهیم شد که میزان مطالعه چه مقدار است.

چند راه برای افزایش میزان مطالعه

اهمیت به موضوع کتاب و کتاب‌خوانی موضوعی است از جهات مختلف می‌تواند مورد بررسی قرار بگیرد. می‌توانیم از منظر کلی به آن نگاه کنیم و برنامه‌ریزی‌های کلان را برای بالا بردن میزان مطالعه در نظر داشته باشیم. برنامه‌ریزی می‌تواند شامل حوزه‌های تالیف، نشر، برپایی نمایشگاه، افزایش کتاب‌خوانه‌ها و ترویج کتاب‌های دیجیتال باشد. البته در تمام این موارد نقش مردم و خواست آن‌ها بسیار مهم است. تا زمانی که مردم به سمت کتاب نروند نمی‌توان مدعی شد که راهکارهای موجود توانسته است در رشد سرانه مطالعه موثر باشد.

یکی از مهمترین کارهایی که می‌تواند در تشویق مردم به امر مطالعه موثر باشد آموزش است. آموزش یعنی از زمانی که یک فرد وارد مدرسه می‌شود و امر یادگیری را آغاز می‌کند، بیاموزد و تشویق شود که مطالعه تنها در چهارچوب کتب درسی نیست و این سطح آگاهی را تنها با مطالعه منسجم و مفید فایده می‌توان افزایش داد. بهترین بستر برای اینکه بتوان میزان مطالعه را در جامعه افزایش داد خارج شدن از فضای تک بعدی تحصیلی در چهارچوب کتب درسی است و بها دادن به امر مطالعه که این می‌تواند در شکل گیری شخصیت افراد در طول زمان تحصیل موثر باشد.

اهمیت کتاب و مطالعه در نگاه مقام معظم رهبری

کتاب و کتابخوانی از جمله مهمترین دغدغه‌های رهبر معظم انقلاب در حوزه فرهنگ است. ایشان تاکید بسیار زیادی بر انس با کتاب در میان همه اقشار بخصوص جوانان داشته و دارند. ایشان با بیان راهکارهایی ایجاد فضای کتابخوانی در جامعه را نیز فریضه قلمداد می‌کنند که باعث طراوت فکری و روحی انسان‌ها میشود.

ایشان درباره توجه به مسئله کتاب می‌فرمایند: «کتاب مجموعه‌ای است از محصولات یک فکر، یک اندیشه، یک ذوق، یک هنر؛ مجموعه‌ای است از یافته‌های یک یا چند انسان. ما خیلی باید مغتنم بشمریم که از محصول فکر آحاد گوناگون بشر استفاده کنیم؛ این کاری است که کتاب به ما تقدیم میکند، هدیه میکند؛ این هدیه‌ی کتاب به ماست. لذا کتاب یک پدیده و یک موجود ذی‌قیمت است؛ همیشه اینجور بوده است، در آینده هم همین جور خواهد بود. لذاست که به کتاب بایستی اهتمام ورزید.»

و هم ایشان بسیار در موارد متعددی بر اهمیت کتاب و کتاب خوانی تاکید داشته‌اند و در موارد متعددی خصوص اهمیت علم و کتاب می فرمایند: اسلام دین «علم» و «پایبندی به ارزشهای معنوی» است؛ "امروز کتابخوانی و علم‏ آموزی، نه تنها یک وظیفه ‏ ملی، که یک واجب دینی است"؛ " در جامعه‏ ی اسلامی، کتابخوانی باید همگانی و فراگیر شود"؛ "فرآیند کمال بشری به وسیله‏ ی کتاب تحقق می ‏یابد" و "کتاب، دروازه ای به سوی جهان گسترده‏ ی دانش و معرفت است".

در پایان...

خواندن کتاب می‌تواند موجب رشد و بالندگی یک جامعه شود البته این شامل تمامی تالیفات نمی‌شود ونباید فرامش کنیم که آنچه در سوق دادن ذهن ما به سمت حقیقت موثر است اطلاعات و آگاهی است که از طرق مختلف از جمله مطالعه به دست و باید به این نکته توجه داشت که کتاب خوب نیز شاخصه‌هایی دارد. نکته حائز اهمیت این است که در میان آنچه می‌تواند خوراک ذهن و روح‌مان باشد هزل‌ها جایی نداشته باشند و در انتخاب کتاب خوب مانند یک استاد خوب و یا دوست خوب که می‌تواند همراه و یاورمان باشد دقت کنیم.

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.