یکشنبه ۱۶ خرداد ۱۳۹۵ - ۰۰:۰۸

دکتر عماد افروغ در جمع مدیران و کارشناسان فرهنگی دانشگاه‌های علوم پزشکی:

به صرف نامناسب بودن نمادهای ظاهری، نمی‌توان هستی شناسی کسی را زیر سوال برد

نشست مدیران فرهنگی

عماد افروغ در سخنرانی خود شکاف ایجاد شده بین لایه هستی شناسی فرهنگ و لایه نمادها که شامل زبان، لباس، معماری، موسیقی می‌شود را ناشی از عوامل اجتماعی دانست و گفت: نباید به صرف نامناسب بودن نماد در برخی افراد، تصور کنیم که در لایه هستی شناسی دچار مشکل هستند.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی معاونت فرهنگی، دانشجویی و امور مجلس وزارت بهداشت دکتر عماد افروغ جامعه شناس و رئیس کمیسیون فرهنگی در دوره هفتم مجلس شورای اسلامی در دومین روز از نشست توانمندسازی مدیران و کارشناسان فرهنگی دانشگاه‌های علوم پزشکی با موضوع هویت فرهنگی به سخنرانی پرداخت. وی با اشاره بر اینکه نگرشی دیالکتیک و منظومه‌ای به مقوله‌ها دارد، توضیح داد: این نوع نگرش حاکم بر قرآن هم هست و در واقع راه نجات بشر در نگاه منظومه‌ای است به خصوص وقتی با مقولات متعددی سر و کار داریم. نگاه پاره پاره به عالم دوگانگی یا چندگانگی ایجاد می‌کند. از زمان دکارت به این طرف بشر دچار نگاه دوگانه شد و این امر توسط کانت روی ریل افتاد اما بعدها این نوع نگرش را تغییر دادند.

افروغ در ادامه با اشاره به دیدگاه‌های علامه طباطبایی درباره واقعیت اظهار داشت: فرهنگ مانند مفهوم واقعیت که علامه طباطبایی به آن اشاره دارد، قابل انکار نیست، همه جایی و فراگیر است و مثل اکسیژن می‌ماند، به اصطلاح سهل و ممتنع است. علامه می‌گوید تمام کسانی که می‌خواهند واقعیت را منکر شوند همین که ردش می‌کنند، دارند آن را ثابت می‌کنند.

این مدرس دانشگاه در ادامه به ارائه تعریفی از مفهوم فرهنگ پرداخت و گفت: هر چیزی که غیرمادی است را فرهنگ می‌دانم البته در این که امر مادی چیست جای حرف وجود دارد. فرهنگ دائرمدار امر ذهنی، بیاذهنی، معنایی، ایده‌ای، اندیشه‌ای، معرفتی، فردی- عاملیت، جمعی، تاریخی، هنجاری و ارزشی است. اما در نگاه فرهنگ‌شناسان، مردم‌شناسان و جامعه‌شناسان تجلی جمعی‌تری از  فرهنگ وجود دارد. بر این اساس فرهنگ معرفت مشترک است در واقع آن چیزی است که صرفا حالت فردی ندارد و تجلی اجتماعی‌تر و اشتراکی‌تری دارد و دارای ویژگی‌هایی است.

وی در توضیح ویژگی‌های فرهنگ جمعی اظهار داشت: از ویژگی‌های فرهنگ جمعی این است که قابلیت یاد گیری دارد، می‌توان آن را یاد داد و یاد گرفت، قابلیت انتقال دارد و از نسلی به نسلی دیگر منتقل می‌شود و همه افراد در آن سهم دارند. علاوه بر این ویژگی‌ها، برای فرهنگ مولفه‌های اساسی نیز قائل هستیم.

افروغ درباره مولفه‌های اساسی فرهنگ جمعی توضیح داد: یکی از مولفه‌های اساسی این فرهنگ باورها یا لایه‌های هستی شناسی آن است که شامل جهان بینی و تفسیر آن فرهنگ از خدا، انسان، طبیعت و جهان می‌شود. لایه دوم لایه ارزش شناسی است و شامل مواردی می‌شود که برای جامعه ارزش و مطلوب هستند، لایه سوم لایه هنجارها و الگوهای رفتاری است و  لایه چهارم لایه نمادها اعم از کلامی و غیرکلامی است که شامل زبان، ادبیات، موسیقی، معماری و شهرسازی می‌شود.

رئیس کمیسیون فرهنگی دوره هفتم مجلس شورای اسلامی در ادامه با تاکید بر اینکه باید برای این لایه‌ها تقدم و تاخر قائل شویم، خاطر نشان کرد: اگر نتوانیم تقدم و تاخر برای لایه‌ها قائل شویم، دچار اشتباهات فاحشی خواهیم شد. بر اساس تفکر منظومه‌ای که به آن اشاره کردم تفاوت در عین ربط باید بین این لایه‌ها رعایت شود و باید با هم در ارتباط باشند. این همان بحث وحدت در عین کثرت است که به آبادانی عالم می‌انجامد.

وی همچنین اظهار داشت: لایه هستی‌شناسی مقدم بر لایه ارزش‌شناسی و لایه‌های بعدی است، چرا که بیانگر تفسیر انسان از انسان، از خدا، هستی و جامعه است و این چیزی است که حقیقت دارد. نماد، لایه رویین فرهنگ است و باید علی‌القاعده معرف لایه‌های زیرین فرهنگ باشد. مثلا لباس، موسیقی، معماری یک فرهنگ باید معرف لایه‌های زیرین آن فرهنگ باشند. البته اگر نمادی نامربوط بود مجاز نیستیم آن را به لایه هستی شناسی تسری دهیم. به این معنا که اگر کسی لباس نامناسب دارد نمی‌توانیم نتیجه گیری کنیم که پس هستی شناسی نادرستی دارد. ممکن است فردی نماد درست داشته باشد اما در لایه‌های زیرین دچار مشکل باشد. هر چند شرایط ایده‌آل یک فرهنگ همخوان بودن لایه‌های آن فرهنگ است.  

این استاد دانشگاه با تاکید بر اهمیت بحث لایه‌های فرهنگی گفت: اگر فقط به لایه نماد توجه کنیم و آن را ملاک قرار دهیم دچار آسیب بزرگی می‌شویم چه بسیار کسانی که بر اساس ظاهرشان فکر می‌کنیم اهل ایمان هستند اما در عمل به گونه دیگری رفتار می‌کنند. من به شخصه اگر بنا به انتخاب باشد، آن فردی را ترجیح می‌دهم که در لایه‌های زیرین از پشتوانه محکم و درستی برخوردار است هر چند در نماد دچار مشکل باشد.

افروغ در ادامه اظهار داشت: البته نباید نسبت به لایه نمادها هم بی‌تفاوت بود، اگر لایه‌های فرهنگی را رها کنیم از دست می‌روند، باید هوشیار باشیم و برای آنها طرح، برنامه و سیاست داشته باشیم. خود من در مجلس طراح مد و لباس اسلامی بودم و دغدغه این امر را داشتم. اگر بین لایه نمادها و دیگر لایه‌ها شکافی وجود دارد به عوامل اجتماعی برمی‌گردد، اتفاقاتی در سطح جامعه در سیاست‌ها، سیاست‌گذاری‌ها و رفتارها رخ داده که منجر به این شده که نمادهای ما برخواسته از هستی شناسی و جهان بینی ما نباشد. باید این عوامل را تعدیل کنیم و روی شکافی که رخ داده کار کنیم.

وی با طرح این سوال که فرهنگ خادم است یا مخدوم، گفت: منطق قرآن، منطق توجه به نیاز مردم و رفع عطش مردم است، بنابراین خادم است نه مخدوم، آمده است که خدمت کند. این امر درباره فرهنگ نیز صدق می‌کند. فرهنگ هم خادم است و باید به تعالی انسان و رفع نیازهای مادی و معنوی انسان کمک کند. انسان مجموعه‌ای از نیازهای مادی و معنوی است توجه به مراتب متعالی نباید به نفی مراتب پایین منجر شود، به سطوح پایین باید توجه داشت اما نباید در آن درجا شد. البته فرهنگ می‌تواند مخدوم هم باشد به شرطی که در خدمت رشد و تعالی انسان باشد.

این استاد جامعه شناسی در بخش دیگری از سخنان خود سوال دیگری درباره فرهنگ مطرح کرد و گفت: یکی از سوال‌های مهم درباره فرهنگ این است که آیا فرهنگ بسته است یا باز و آیا ذات متصلب دارد؟ یکی از ویژگی‌های فرهنگ، تاریخی، جمعی و متغییر بودن آن است. تغییر جزو ذات عالم است اما قرار نیست وقتی تغییر می‌کند عنصر ثابت نداشته باشد. ما نمی‌توانیم از گذشته خود فرار کنیم، پس باید به آن افتخار کنیم، این بخشی از زیست جهان ماست که باید آن را بشناسیم. هر کدام از لایه‌های فرهنگ می‌توانند با حفظ ریشه و مغز، دستخوش تغییر شوند. به روز بودن به این معنی است که تغییرات رخ داده را درک کنیم.

افروغ در بخشی از سخنرانی خود به موضوع ولایت فقیه و ریشه‌های فلسفی و فرهنگی آن پرداخت و اظهار داشت: آنچه که از رسانه ملی درباره ولایت فقیه پخش می‌شود، بیش از آنکه ناظر به مبانی معرفتی، حکمی، فلسفی و عرفانی ولایت فقیه باشد، جنبه احساسی و عاطفی دارد و این خطرناک است. امام (ره) در کتاب ولایت فقیه می‌فرماید تنها حکومتی که عقل بر آن می‌تابد، حکومت ولایت فقیه است که بر اساس آن هیچ کس بر هیچ کس ولایت ندارد جز خداوند متعال که ولایتش حقیقی است و ولایت همه حتی ولایت پیامبر اعتباری است.  این تفکر عین رهایی‌بخشی، آزادی و آزادگی است، اما تصویر و تفسیری که امروزه به دست داده‌اند، شخصی است و جنبه بینا ذهنیت این مفهوم را از بین برده است و فقط نشر عاطفی می‌شود. نشر عاطفی به تعبیر ایرانشناسان به تفکر فرایزدی برمی‌گردد که قبل از اسلام حاکم بود و آن را به شاه نسبت می‌دادند.

مدرس نشست آموزشی مدیران فرهنگی با ذکر نقل قولی از ریچارد فرای شرق شناس و ایران شناس آمریکایی که می‌گوید با آمدن اسلام، وفاداری به شاه جای خود را به وفاداری به مذهب داد، تصریح کرد: ولایت فقیه نباید به شخص تفسیر شود و باید جنبه عقلی و معرفتی آن مد نظر قرار گیرد غیر از این باشد منشاء تظاهر خواهد شد. حتی با حفظ حرمت‌ها می‌توان سوال کرد، شما هم به عنوان شهروند می‌توانید سوال کنید. امام علی می‌فرماید مرا در نهان و آشکار نصیحت کنید، حق من گردن شماست که مرا نصیحت کنید. باید تصویری از ولایت فقیه ارائه شود که انقلاب اسلامی را خلق کرد و پیش برنده بود.

نظرات

  • علی ۱۳۹۵/۰۳/۲۳ - ۱۰:۲۷
    0 0
    با سلام/ سپاس از برگزاری اینچنین جلسه‌ای. متاسفانه مدتی است که اداره کل فرهنگی وزارت بهداشت به سمت کارهای کلیشه‌ای و با اولویت کمتر پیش رفته و برگزاری برنامه‌های دانشجویی هم برای دانشجویان و هم برای کارشناسان و مدیران به فراموشی سپرده شده است.
    پاسخ سایت: سپاس از اظهار نظر جنابعالی. اداره کل فرهنگی اداره کل وزارت بهداشت برنامه جامعه برای آموزش دانشجویان و مدیران و کارشناسان فرهنگی در سال جاری تدارک دیده است.
  • روح الله زمانیان ۱۳۹۵/۰۳/۲۶ - ۱۷:۰۲
    0 0
    آفرین بر عماد افروغ

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.