دوشنبه ۱۸ دی ۱۳۹۶ - ۱۳:۰۶

قیام 19 دی مبدأ یک تحول عظیم و جهتدار در ملت ایران

قیام 2

صبح روز نوزدهم دی ماه 1356 با تعطیل شدن بازار قم در حمایت از حوزه و ادامه تعطیلی دروس حوزه، جمعیت زیادی در مسجد اعظم گرد آمدند.

رحلت مرموز آیت الله مصطفی خمینی فرزند امام (قدس سره) در آبان 1356، شتاب خاصی به حرکت انقلاب اسلامی بخشید و مجالس یادبود متعددی در سرتاسر کشور برگزار گردید که در پی هر یک از این مجالس، تظاهرات گسترده ای علیه رژیم شاه به راه افتاد و بار دیگر امام (قدس سره) به عنوان رهبر حرکت اسلامی در جامعه مطرح گردید. از این رو دستگاه حاکم و به ویژه شخص شاه بر آن شد تا با توهین به ساحت امام (قدس سره) چهره ی ایشان را در انظار عمومی مشوش سازد و با نوشتن مقاله ای با صراحت به آن بزرگوار توهین نماید.

در میانۀ دی‌ماه ۵۶ پاکتی مهر و موم شده به دفتر روزنامه اطلاعات رسید که حاوی مقالۀ ای بود با عنوان «ایران و استعمار سرخ و سیاه». این مقاله در شمارۀ روز ۱۷ دی‌ماه‌ به قلم «احمد رشیدی مطلق» به چاپ رسید. این نامی بود که برای نویسندۀ مقالۀ اطلاعات برگزیده شد تا ذیل آن هر آنچه خواسته شود علیه رهبران و مخالفان حکومت نوشته شود. این نام مستعار و غیرواقعی بودنش، تا امروز بستر خلق روایت‌هایی گوناگون از هویت اصلی نویسنده شده و گمانه ‌زنی‌های فراوانی را موجب گردیده است.

در ابتدای این مقاله، نویسنده ضمن تقسیم روحانیون به دو دست، امام خمینی را در اقلیت به تصویر کشیده و حتی اتهامی ا را علیه ایشان عنوان میکند: "چند روز پس از غائله (قیام ۱۵ خرداد) اعلامیه‌ای در تهران فاش شد که یک ماجراجوی عرب به نام محمد توفیق‌القیسی با یک چمدان محتوی ۱۰ میلیون ریال پول نقد در فرودگاه مهرآباد دستگیر شده که قرار بود این پول در اختیار اشخاص معینی گذارده شود. چند روز پس از غائله، نخست‌وزیر وقت در یک مصاحبه مطبوعاتی فاش کرد: بر ما روشن است که پولی از خارج می‌آمده و به دست اشخاصی می‌رسیده و در اجرای نقشه‌ها باید بین دسته‌جات مختلف تقسیم می‌شده است...".

چاپ این مقاله موجی از اعتراضات را در پی آورد که  و به سقوط رژیم شاه پیوند خورد. در این مقاله توهین‌آمیز که نظیر آن نه پیش و نه پس از آن دیده نشده است، قیام ۱۵ خرداد حاصل پیوند دو استعمار سرخ یعنی کمونیسم و استعمار سیاه یعنی ارتجاع دانسته شده و رهبران سیاسی - مذهبی و در راس آن‌ها امام خمینی که با انقلاب سفید مخالفت کردند، عامل خارجی معرفی شده بودند. ادعایی موهن که خشم مردم را برانگیخت و به برگزاری تظاهرات در قم و چند شهر دیگر انجامید؛ تظاهراتی خونین که به کشته شدن گروه کثیری از معترضان و سقوط دولت جمشید آموزگار منجر شد

.

 روز ۱۷ دی که مقاله در روزنامه اطلاعات منتشر شد، ابتدا طلاب جوان از انتشار آن مطلع شدند و این مساله را به مدرسان خود اطلاع دادند و علمای ارشد که در طبقه زیرین مرجعیت قرار داشتند، تشکیل جلسه دادند و تصمیماتی اتخاذ کردند و هر کدام با یکی از مراجع تقلید مرتبط شدند و این مقاله و تصمیمات خود را به اطلاع آنان رساندند و از طرف دیگر، طلاب آماده برای اعتراض را همراه کردند.

اولین حرکت اعتراض آمیزدربرابرانتشارمقاله توسط روحانیت ومردم قم فردای انتشار آن یعنی روز هیجدهم دی ماه شکل گرفت. در این روز دروس حوزه تعطیل شدومراجع نیز درس خودراتعطیل نمودند. پس از آن بازار قم هم به حوزه ملحق گردید ومردم به همراه علما و روحانیان به منزل مراجع می رفتند وآمادگی خودرابرای اقدام علیه این حرمت شکنی اعلام می نمودند .مراجع هم با سخنان خود، ضمن آرام ساختن مردم وروحانیت وتسلی دادن به آنها،علاوه برمحکوم ساختن نظام در این اقدام توهین آمیز بر ادامه مبارزه واعتراض ها تاکید نمودند.

مردم و علما صبح روز هجدهم دی ماه به سمت منزل آیت الله گلپایگانی حرکت کردند. آیت اللّه گلپایگانی با چهره ای غمگین و افسرده بیان میکند که: "ما هم از وارد شدن این ضایعه بزرگ بر جامعه روحانیت و بر فقه و اجتهاد خبردار شدیم. این ها اشتباه می کنند؛ این ها فکر نکنند، ما دیگر سکوت کرده ایم و چیزی نخواهیم گفت و دست بر می داریم. این ها باید بدانند که اگر سر نیزه را حتی به زیر گلوی ما بگذارند، ما حرفمان را می زنیم".

صبح روز نوزدهم دی ماه 1356 با تعطیل شدن بازار قم در حمایت از حوزه و ادامه تعطیلی دروس حوزه، جمعیت زیادی در مسجد اعظم گرد آمدند. رفتن به منازل آیات پی گرفته شد و به ترتیب آقایان آیت الله میرزا هاشم آملی، علامه طباطبائی، آیت الله وحید خراسانی و آیت الله مکارم شیرازی برای مردم سخنرانی و از حضرت امام خمینی (ره) حمایت نمودند. در بعد از ظهر نوزدهم دی ماه 56 جمعیتی چند صد نفره که در آن ایام خفقان و اضطراب جمعیت بسیار زیادی بود، بعد از سخنرانی آیت الله نوری همدانی آرام و بی سر و صدا به طرف منزل آیت الله مشکینی به راه افتادند.

حدود ساعت 4 ونیم بعد از ظهر نوزده دی، مأموران شهربانی و ساواک که در یکی از میادین قم راه مردم را سد کرده بودند به دنبال یک برنامه ساختگی، با شکستن شیشه بانک به سوی مردم بی دفاع که حتی شعار هم نمی دانند، آتش گشودند. مردم نیز با چوب و پرتاب سنگ، در برابر تیر و گلوله مقاومت کردند. با مشاهده اولین شهید، خشم و نفرت مردم نسبت به نظام بیش از پیش شد و ترس و وحشت از دل ها رخت بر بست. جمعیت با شعار «اللّه اکبر» و «لا اله الا اللّه» و با در دست داشتن سنگ و چوب به سوی نیرو های مهاجم سرازیر شد و درگیری به اوج خود رسید. غروب آن روز که تظاهر کنندگان پراکنده شده بودند، تنها چیزی که در منطقه درگیری به چشم می خورد عبا، عمامه و کفش هایی بود که از روحانیان و مردم به جا مانده و آغشته به خون بود. مردم به خیابان های اطراف رفته، این شعار را سر می دادند «از جان خود گذشتیم، با خون خود نوشتیم، یا مرگ یا خمینی».

در مورد شهدا و مجروحان قیام 19 دی آمار دقیقی در دست نیست. آن گونه که از گفته ها و نوشته های شاهدان عینی برداشت می شود خیلی از مجروحان از ترس ساواک به بیمارستان مراجعه نکرده بودندزیرا در آن زمان، ساواک،تظاهر کنندگان زخمی را با دستبند به تخت بیمارستان می بست تا پس از بهبودی آنها را به ساواک منتقل نمایند. در مورد شهدا نیز غیر از چند نفر که به طور یقین در آن روز به شهادت رسیده اند سخن از شهید دیگری به میان نیامده است. البته احتمال این که خانواده شماری از شهدا از ترس ساواک شهدای خود را مخفیانه به خاک سپرده باشند، ضعیف نیست. به هر تقدیر شمار مجروحان بسیار زیاد بود، اما تنها نام پنج شهید به ثبت رسیده است که سه تن از آنان طلبه، یک نفر جوان و دیگری نوجوانی سیزده ساله است.

مطبوعات و رسانه های آن زمان ابتدا با قضیه 19 دی بسیار گذرا برخورد کرده  و آن را تحقیر نمودند. آنها تلاش کردند که قیام را بسیار کوچک جلوه دهند و وانمود کنند که هیچ اتفاقی رخ نداده است. همچنین تظاهر کنندگان را مشتی افراد معلوم الحال لقب دادند که از این شهر به آن شهر در حال ترددند. «سرکوب اغتشاش قم» تعبیری بود که در رسانه ها درباره قیام به کار برده شد، ولی پس از آن از تیترهایی نظیر: «تظاهرات قم به خاک و خون کشیده شد»استفاده کردند و این، نشان می داد که در رسانه ها، افکار روشن و طرف دار حضرت امام(ره) و انقلاب، یافت می شود. به هر حال این قیام بر روند انقلاب تأثیر بسیار گذاشت و سانسورهای خبری و تحقیرها نتوانست جلو قیام و انتشار خبر آن را در سراسر کشور بگیرد.

واحد پژوهش فرهنگی/اصفهان مفدا

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.