پنجشنبه ۲۴ خرداد ۱۳۹۷ - ۱۶:۳۶

عید سعید فطر

فطر

اولین روز از ماه شوال، عید فطر است که یکی از اعیاد بزرگ در سنت اسلامی است. در این روز مسلمانان روزه دار که ماه رمضان را به روزه داری به پا داشته و از خوردن و آشامیدن و کارهای مباح دیگر به دستور الهی خودداری نموده اند، اکنون پس از گذشت ماه رمضان در نخستین روز ماه شوال اجر و پاداش خود را از خداوند می طلبند، اجر و پاداشی که خود خداوند به آنان وعده داده است. روزه این روز حرام است و بر مسلمانان واجب است که زکات فطره بدهند.

تعیین عید فطر

عید فطر اولین روز ماه شوال است؛ از این رو، با رؤیت هلال ماه شوال در پایان روز ۲۹ ماه رمضان و یا گذشت ۳۰ روز از اول ماه رمضان، آغاز ماه شوال و عید فطر ثابت می‌شود.

زکات فطره

پس از پایان یافتن ماه مبارک رمضان؛ یعنی در شب عید فطر، افرادی که دارای شرایط باشند، باید زکاتی بپردازند که مقدار و موارد مصرف آن خواهد آمد. این زکات به نام زکات فطره خوانده می شود.

افرادی که در شب عید فطر دارای این شرایط باشند زکات فطره بر آنها واجب است:

1- بالغ باشد.

2- عاقل باشد.

3- بنده کسی نباشد. ( تحت سرپرستی و تکفل کسی نباشد . )

4- فقیر نباشد.

فردی که دارای شرایط فوق باشد باید زکات خود و کسانی که در مغرب شب عید فطر نان خور او هستند را بپردازد، کوچک باشند یا بزرگ، مسلمان باشند یا کافر،ریال خرج آنان بر او واجب باشد یا نه، در شهر خود او باشند یا در شهر دیگر (یعنی حتی اگر فرزند او که نان خور اوست به مسافرت رفته باشد باید زکات او را بدهد) و همچنین مهمانی که با رضایت او پیش از غروب شب عید فطر وارد خانه اش شده باشد، باید زکات او را بدهد.

مقدار زکات فطره: هر نفری یک صاع که تقریباً 3 کیلو است.

جنس زکات فطره: گندم یا جو یا خرما یا کشمش یا برنج یا ذرت و مانند اینها. هر کدام که قوت غالب (غذایی که غالبا می خورند) باشد.

وقت وجوب زکات فطره: شب عید فطر.

وقت پرداخت زکات فطره:

از شب عید تا ظهر روز عید فطر و بهتر آن است که در روز عید بدهد و اگر نماز عید می خواند بنابر احتیاط واجب قبل از نماز عید بپردازد.

مصرف زکات فطره:

همان مصرف زکات مال است، گر چه احتیاط مستحب آن است که فقط به فقرای مؤمن واطفان آنها و به مساکین بدهد.

نماز عید فطر

یکی از آداب این روز خواندن نماز عید است این نماز دو رکعت است در رکعت اول حمد و سوره اعلی و در رکعت دوم حمد و سوره والشمس خوانده می شود. همچنین این نماز قنوت ویژه ای دارد که در رکعت اول بعد از قرائت پنج تکبیر گفته می شود و بعد از هر تکبیر قنوت ویژه نماز این روز خوانده می شود. و رکعت دوم چهار تکبیر به همین ترتیب.[۱]

قنوت نماز عید فطر:

«اَللّهُمَّ اَهْلَ الْکبْرِیاءِ وَ الْعَظِمَة وَ اَهْلَ الْجُودِ وَ الْجَبَرُوتِ وَ اَهْلَ الْعَفْوِ وَ الرَّحْمَةِ وَ اَهْلَ التَّقْوی وَالْمَغْفِرَةِ اَسْئَلُک بِحَقِّ هذَا الْیَوْمِ الَّذِی جَعَلْتَهُ لِلْمُسْلِمینَ عیداً وَ لِمحَمَّد صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ ذُخْراً وَ شَرَفاً وَ کرامَةً وَ مَزیداً اَنْ تُصَلِّی عَلی مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد وَ اَنْ تُدْخِلَنِی فی کلِّ خَیْر اَدْخَلْتَفیهِ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّد وَ اَنْ تُخْرِجَنی مِنْ کلِّ سُوء اَخْرَجْتَ مِنْهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّد صَلَواتُک عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمْ اَللّهُمَّ اِنّی اَسْئَلُک خَیْرَ ما سَئَلَک بِهِ عِبادُک الصّالِحُونَ وَ اَعُوذُ بِک مِمّا اسْتَعاذَ مِنْهُ عِبادُک الْمـُخْلَصُونَ».

عید فطر در روایات

عید فطر دارای اعمال و عباداتی است که در روایات معصومین(ع) به آنها پرداخته شده و ادعیه خاصی نیز آمده است. از سخنان معصومین(ع) چنین مستفاد می ‌شود که روز عید فطر، روز گرفتن مزد است. و لذا در این روز مستحب است که انسان بسیار دعا کند و به یاد خدا باشد و روز خود را به بطالت و تنبلی نگذراند و خیر دنیا و آخرت را بطلبد. و در قنوت نماز عید می‌خوانیم:

«... اسئلک بحق هذا الیوم الذی جعلته للمسلمین عیدا و لمحمد صلی الله علیه و آله ذخرا و شرفا و کرامة و مزیدا ان تصلی علی محمد و آل محمد و ان تدخلنی فی کل خیر ادخلت فیه محمدا و آل محمد و ان تخرجنی من کل سوء اخرجت منه محمدا و آل محمد، صلواتک علیه و علیهم اللهم انی اسالک خیر ما سئلک عبادک الصالحون و اعوذ بک مما استعاذ منه عبادک المخلصون‌»

بارالها! به حق این روزی که آن را برای مسلمانان عید و برای محمد(ص) ذخیره و شرافت و کرامت و فضیلت قرار دادی از تو می‌خواهم که بر محمد و آل محمد درود بفرستی و مرا در هر خیری وارد کنی که محمد و آل محمد را در آن وارد کردی و از هر سوء و بدی خارج سازی که محمد و آل محمد را خارج ساختی، درود و صلوات تو بر او و آنها، خداوندا، از تو می‌طلبم آنچه بندگان شایسته‌ات از تو خواستند و به تو پناه می‌برم از آنچه بندگان خالصت‌به تو پناه بردند.

در صحیفه سجادیه نیز دعایی از امام سجاد(ع) به مناسبت وداع ماه مبارک رمضان و استقبال عید سعید فطر وارد شده است:

«اللهم صل علی محمد و آله و اجبر مصیبتنا بشهرنا و بارک لنا فی یوم عیدنا و فطرنا و اجعله من خیر یوم مر علینا، اجلبه لعفو و امحاه لذنب و اغفرلنا ما خفی من ذنوبنا و ما علن ... اللهم انا نتوب الیک فی یوم فطرنا الذی جعلته للمؤمنین عیدا و سرورا و لاهل ملتک مجمعا و محتشدا، من کل ذنب اذنبناه او سوء اسلفناه او خاطر شرا اضمرناه توبة من لا ینطوی علی رجوع الی.»

پروردگارا! بر محمد و آل محمد درود فرست و مصیبت ما را در این ماه جبران کن و روز فطر را بر ما عیدی مبارک و خجسته بگردان و آن را از بهترین روزهایی قرار ده که بر ما گذشته است که در این روز بیشتر ما را مورد عفو قرار دهی و گناهانمان را بشوئی و خداوندا بر ما ببخشایی آنچه در پنهان و آشکارا گناه گردانیم ...

خداوندا! در این روز عید فطرمان که برای مؤمنان روز عید و خوشحالی و برای مسلمانان روز اجتماع و گردهمائی قرار دادی از هر گناهی که مرتکب شده‌ایم و هر کار بدی که کرده‌ایم و هر نیت ناشایسته‌ای که در ضمیرمان نقش بسته است‌به سوی تو باز می‌گردیم و توبه می‌کنیم، توبه‌ای که در آن بازگشت‌به گناه هرگز نباشد و بازگشتی که در آن هرگز روی آوردن به معصیت نباشد.

بارالها! این عید را بر تمام مؤمنان مبارک گردان و در این روز، ما را توفیق بازگشت‌به سویت و توبه از گناهان عطا فرما.» [۲]

شب عید فطر، شب جوائز

در روایتی طولانی در فضیلت ماه رمضان، از پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و سلم نقل شده است ;که حضرت فرمودند : و چون شب عید فطر-که شب جوائز نام دارد- فرا رسد، خداوند پاداش عمل‌ کنندگان را بدون حساب و شمارش ببخشد.

و چون صبح روز عید فرا رسد خداوند فرشتگان را به همه ‌ی شهرها بفرستد. پس در زمین فرود آیند و سر کوچه‌ ها و گذرها بایستند و [ با صدایی که آن را همه‌ ی آفریده‌ های خدا جز جن و آدمیان می‌شنوند] گویند: ای امّت محمّد! به سوی پروردگار کریم [برای نماز عید] بیرون شوید که او پاداش فراوان دهد و گناهان بزرگ را بیامرزد.

و چون سوی محلّ برگزاری نماز عید روند خدا عزّ و جلّ به فرشتگان فرماید: ای فرشتگان من! مزد کارگر- چون کار خود را انجام دهد- چیست؟ عرضه دارند: معبودا و سیدا! این که مزدش را کامل پرداخت کنی.

خداوند عزّ و جلّ فرماید: شما را گواه می ‌گیرم که من پاداش روزه‌ ی رمضان و نمازشان را خشنودی و آمرزش خود از ایشان قرار دادم. و چون سوی محلّ برگزاری نماز عید روند خدا عزّ و جلّ به فرشتگان فرماید: ای فرشتگان من! مزد کارگر- چون کار خود را انجام دهد- چیست؟ عرضه دارند: معبودا و سیدا! این که مزدش را کامل پرداخت کنی

و خداوند [خطاب به بندگان خویش] می‌ فرماید: ای بندگان من! [هر چه می‌ خواهید] از من بخواهید که به عزت و جلال خودم سوگند که امروز در این اجتماع خویش، هر چه برای دنیا وآخرت خود بخواهید عطا می‌ کنم.

و به عزت و جلال خودم سوگند تا وقتی که مرا مراقب خود بدانید[ و از من بترسید] شما را در پناه می‌ گیرم و نزد کسانی که در دوزخ جاودانند رسوایتان نسازم.

باز گردید که آمرزیده شدید همانا مرا خشنود کردید و من از شما خشنود شدم.

در ادامه می‌فرماید: پس فرشتگان به خاطرآنچه-که خداوند در روز عید فطر به این امت ارزانی فرموده است- شاد می‌شوند و به یکدیگر بشارت داده و تبریک گویند. [۳]

روزعید فطر روز پاداش نیکوکاران

امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) در یکی از اعیاد فطر خطبه‌ ای خوانده ‌اند و در آن مؤمنان را بشارت و مبطلان را بیم داده‌اند.

خطب امیرالمومنین علی بن ابی طالب علیه السلام یوم الفطر فقال:

ایها الناس! ان یومکم هذا یوم یثاب فیه المحسنون و یخسر فیه المبطلون و هو اشبه بیوم قیامکم، فاذکروا بخروجکم من منازلکم الی مصلاکم خروجکم من الاجداث الی ربکم و اذکروا بوقوفکم فی مصلاکم و وقوفکم بین یدی ربکم، و اذکروا برجوعکم الی منازلکم، رجوعکم الی منازلکم فی الجنه.

عباد الله! ان ادنی ما للصائمین و الصائمات ان ینادیهم ملک فی آخر یوم من شهر رمضان، ابشروا عباد الله فقد غفر لکم ما سلف من ذنوبکم فانظروا کیف تکونون فیما تستانفون .[۴] ای مردم! این روز شما روزی است که نیکوکاران در آن پاداش می‌گیرند و زیانکاران و تبهکاران در آن مایوس و نا امید می‌گردند و این شباهتی زیاد به روز قیامتتان دارد، پس با خارج شدن از منازل و رهسپار جایگاه نماز عید شدن به یاد آورید خروجتان از قبرها و رفتنتان را به سوی پروردگار، و با ایستادن در جایگاه نماز به یاد آورید ایستادن در برابر پروردگارتان را و با بازگشت‌به سوی منازل خود، متذکر شوید بازگشتتان را به سوی منازلتان در بهشت‌برین، ای بندگان خدا، کمترین چیزی که به زنان و مردان روزه‌دار داده می‌شود این است که فرشته‌ای در آخرین روز ماه رمضان به آنان ندا میدهد و میگوید: «هان!بشارتتان باد، ای بندگان خدا که گناهان گذشته‌تان آمرزیده شد، پس به فکر آینده خویش باشید که چگونه بقیه ایام را بگذرانید.»

روز عید سعید فطر روز اتحاد مسلمین

در روایتی امام رضا علیه السلام فرمود:

«اگر کسی بپرسد که چرا روز فطر عید قرار داده شده است، گفته خواهد شد: برای این که مسلمانان روزی داشته باشند که همگی در یک مکان گرد آیند و در صحرایی باز جانب خداوند عزوجل آشکار شوند و او را برای انعام و لطفی که درباره آنان کرده و با عبادت یک‌ ماهه که برایشان واجب کرده بود مقربشان ساخته، حمد و سپاس گویند و آن روز عید محسوب می‌شود و روز اجتماع همه مسلمین است و روز افطار و روز پرداخت زکات و بخشش به فقرا و روز رغبت و تشویق و روز ناله و زاری به درگاه باری تعالی است و برای این که آن روز اول و آغاز روزهای سال جدید است و در آن روز به خلاف روزهای یک‌ ماهه پیش، روز خوردن و آشامیدن است زیرا در نزد اهل حق ماه رمضان اولین ماه سال است و خداوند چنان می‌پسندید که آن روز (فطر) را روز اجتماع مسلمانان قرار دهد تا در آن روز او را سپاس گویند و تقدیس و تکریم کنند».

به این دلیل و حکمتی که امام به آن اشاره کرد روز فطر را خدا عید برای مسلمانان قرار داد تا در آن جمع شوند و به یکدیگر تبریک بگویند بر توفیقی که خدا در گرفتن یک ماه روزه در ماه رمضان به آنان عطا کرده است.

روز عید سعید فطر روز اهدای جوائز الهی

جابر از امام باقر علیه السّلام روایت کرده‌ که آن حضرت فرمود: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود:

چون روز اول شوّال فرا می ‌رسد منادیی ندا می‌ کند: ای مۆمنان در این صبحگاه بشتابید برای جوائزتان .[که به پاداش عبادات رمضان می‌دهند]

سپس فرمود: ای جابر جوائز خداوند متعال که مانند جوائز این پادشاهان نیست.آنگاه فرمود: امروز روز جائزه است. [۵]

ماه رمضان ماه مسابقه و عید فطر روز اعلام نتایج

امام حسن مجتبی علیه السّلام در روز عید فطر گروهی را دید که مشغول بازی و خنده بودند. پس در حالی که به آنان اشاره می‌کرد به اصحاب خویش فرمود:

همانا خداوند عزّ و جلّ ماه رمضان را میدان مسابقه برای بندگان خود قرار داده است تا با طاعت و عبادت خود برای رسیدن به رضوان و خشنودی خداوند از یکدیگر پیشی بگیرند. پس گروهی در این میدان تاختند و به خشنودی الهی فائز شدند و عدّه‌ای دیگر عقب افتادند و تقصیر کردند و زیان دیدند.»

پس شگفتا و بسیار شگفتا از آن‌که به خنده و بازی مشغول باشد در چنین روزی که نیکوکاران در این روز پاداش می‌ یابند و تقصیرکاران زیان می ‌بینند.

و قسم به خدا که اگر حجاب از میان برخیزد و پرده کنار رود بی‌تردید و حتما نیکوکار مشغول نیکوکاری خود شود و بدکردار گرفتار زشتکاری خود باشد. [۶]

عید فطر از منظر بزرگان

عید فطر از منظر امام خمینی ( ره )

مسلمانان روزه دار که ماه رمضان را به روزه داری به پا داشته و از خوردن و آشامیدن و بسیاری از کارهای مباح دیگر امتناع ورزیده اند، اکنون پس از گذشت ماه رمضان در نخستین روز ماه شوال اجر و پاداش خود را از خداوند می‌ طلبند، اجر و پاداشی که خود خداوند به آنان وعده داده است.

عید فطر یکی از دو عید بزرگ در سنت اسلامی است که درباره آن احادیث و روایات بسیاری وارد شده است. مسلمانان روزه دار که ماه رمضان را به روزه داری به پا داشته و از خوردن و آشامیدن و بسیاری از کارهای مباح دیگر امتناع ورزیده اند، اکنون پس از گذشت ماه رمضان در نخستین روز ماه شوال اجر و پاداش خود را از خداوند می‌طلبند، اجر و پاداشی که خود خداوند به آنان وعده داده است.

از نظر حضرت امام(س) عید فطر بعد از یک ماه روزه داری جشن میهمانی و عید برای ضیافت الهی و وصال است وجشن پیروزی بر هوای نفس و شیطان و موفقیت بر انجام دستورالهی است. حضرت امام(س) می فرمایند: « عید شریف فطر عید است برای ضیافة اللَّه، و عید شریف قربان عید است برای لقاء اللَّه و آن عید که ضیافة اللَّه است، مقدمه است برای لقاء اللَّه‌.» [۷]

عید فطر از منظر مقام معظم رهبری

... روز عید فطر از جمله‌ی مناسبت هایی است که امّت اسلامی می‌تواند از آن منتفع شود و خوشبختانه در اسلام از این مناسبت ها بسیار است. این روز برای همه‌ی مسلمانان جهان عید است؛ روزی است که مسلمانان بعد از یک ماه روزه‌داری و عبادت و توجّه و تذّکر، با دل هایی که برای جلب رحمت و نورانیّت الهی آماده شده است، با اقامه‌ی نماز و اجتماعات گوناگون، گرد هم جمع می‌شوند و این برای دنیای اسلام یک فرصت است. همه‌ی اعیاد و مناسبتهای اسلامی باید این خاصیت را برای ما داشته باشد که دلهای ما مسلمانان را به هم نزدیک کند. امروز مسلمانان بیش از همیشه احتیاج دارند به این‌که دل هایشان را به هم نزدیک کنند.

... روز عید فطر از جمله‌ی مناسبت هایی است که امّت اسلامی می‌تواند از آن منتفع شود و خوشبختانه در اسلام از این مناسبت ها بسیار است. این روز برای همه‌ی مسلمانان جهان عید است؛ روزی است که مسلمانان بعد از یک ماه روزه‌داری و عبادت و توجّه و تذّکر، با دل هایی که برای جلب رحمت و نورانیّت الهی آماده شده است، با اقامه‌ی نماز و اجتماعات گوناگون، گرد هم جمع می‌شوند و این برای دنیای اسلام یک فرصت است. همه‌ی اعیاد و مناسبت های اسلامی باید این خاصیت را برای ما داشته باشد که دل های ما مسلمانان را به هم نزدیک کند. امروز مسلمانان بیش از همیشه احتیاج دارند به این‌که دل هایشان را به هم نزدیک کنند. ... [۸]

برخی آداب روز عید فطر

مستحب است در روز عید فطر قبل از نماز عید با خرما افطار کند .

مستحب است پیش از نماز عید غسل کند و دعاهایی که قبل از نماز و بعد از آن در کتب دعا آمده بخواند.

در روز عید فطر بعد از نماز مغرب و عشا در شب عید فطر و بعد از نماز صبح و ظهر و عصر روز عید و نیز بعد از نماز عید فطر این تکبیرها را بگوید: «اَللّهُ اَکبَرُ، اَللّهُ اَکبَرُ، لا إلهَ إلاّ اللّهُ وَ اَللّهُ اَکبَرُ، اللّهُ اَکبَرُ وَ لِلّهِ الْحَمْدُ، اَللّهُ اَکبَرُ عَلی ما هَدانا».

پانویس

 نماز عید فطر (مفاتیح الجنان)، پورتال اهل البیت علیه السلام

 ماهنامه پاسدار اسلام، شماره 101، اردیبهشت ماه 1369 ص 10 - 11، 50

 امالی مفید مجلس 27 ص232

 محمدی ری شهری، میزان الحکمه، 7/131

 من لا یحضره الفقیه ج‌1 ص511 ح1478

 من لا یحضره الفقیه ج‌1 ص511 ح1479

 صحیفه امام، ج‌18، ص: 118

 بیانات مقام معظم رهبری در دیدار کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران 15/9/1381

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.