یکشنبه ۱۷ تیر ۱۳۹۷ - ۰۹:۵۱

انتظارات امام صادق (علیه السلام) از شیعیان

امام صادق

امام صادق (ع) در مدت 34 سال امامت پربرکت خویش نقش مؤثر و برجشته ای در گسترش فرهنگ حیاتبخش اسلام داشت.ایشان با استفاده از فرصت به دست آمده در عصر خویش (درگیری و نزاع میان بنی امیه و بنی عباس) وسیع ترین دانشگاه اسلامی را پی ریزی نمود.

به گزارش مفدا اصفهان امام صادق(ع) شاگردان خود را بر اساس علاقه و استعداد آنان تقسیم نموده و در همان رشته تشویق و تعلیم می نمود . به این ترتیب ، مکتب تشیع در اثر تلاش های فرهنگی امام صادق (ع) به صورت چشم گیری گسترش یافت، به اکثر قلمروهای اسلامی رسید و بسیاری از مسلمانان در آن دوران طلایی به مکتب اهل بیت «علیهم السلام» آشنا شدند.رهنمودهای راهگشای آن حضرت در زمینه های مختلف فردی و اجتماعی، معاشرت با دیگران، برخورد با جوانان، مسائل حقوقی، آداب ازدواج، موضعگیری های سیاسی ، آموزه های علمی، تربیتی، پزشکی و ده ها موضوع دیگر، زینت بخش صفحات زندگی آن حضرت و برگ زرینی در تاریخ شیعه است .

در این مقاله منتخب سخنان آن حضرت در بیان ویژگی های مورد انتظار از شیعیان و مؤمنان حقیقی آمده است.  

صبر و پایداری

بدون شک شکیبایی و استقامت در راه رسیدن به هدف، از عوامل پیروزی انسان است . کسانی در زندگی به خواسته ها و آرزوهای خود نائل شده اند که در راه آن ، نهایت سعی و تلاش خود را به کار گرفته اند .

امام صادق (ع) یکی از مهم ترین نشانه های شیعه را استقامت در راه حق دانسته و رسیدن به سعادت حقیقی را در گرو این خصلت پسندیده معرفی می کند و می فرماید: «لو ان شیعتنا استقاموا لصافحتهم الملائکه ولاظلهم الغمام ولاشرقوا نهارا ولاکلوا من فوقهم ومن تحت ارجلهم، ولما سالوا الله شیئا الا اعطاهم ؛ اگر شیعیان ما در راه حق استقامت ورزند فرشتگان آسمان با آنان دست می دهند، ابرها [ی رحمت] بر سر آنان سایه می افکنند و سیمایشان همانند روز روشن می درخشد و از زمین و آسمان روزی می خورند و هیچ خواسته ای از خداوند نخواهند داشت مگر اینکه خدای متعال به آنان عطا می کند .» (1)

ساده زیستی

از آنجا که دلبستگی به دنیا مانع رسیدن به کمال حقیقی است، مردان مؤمن همواره ، قناعت را در متن برنامه خود دارند و ساده زیستی، پرهیز از تعلقات دنیوی و دل نبستن به زرق و برق دنیا از شاخص ترین ویژگی های آنان است که مطمئناً این شیوه پسندیده را از زندگی پیامبران و اولیاء الهی آموخته اند .

پیروان حقیقی اهل بیت ،صفت پسندیده ای چون ساده زیستی را از ائمه معصومین (ع) آموخته و این سخن گهربار امام صادق (ع) را الگوی خود قرار داده اند که فرمود: «ان احببت ان تجاور الجلیل فی داره وتسکن الفردوس فی جواره فلتهن علیک الدنیا واجعل الموت نصب عینک ولا تدخر شیئا لغد واعلم ان لک ما قدمت وعلیک ما اخرت ؛ اگر دوست داری که در درگاه الهی با خداوند متعال همنشین شوی و در بهشت در جوار حضرت باریتعالی مسکن گزینی، باید دنیا [و مظاهر آن] در نظر تو خوار باشد و مرگ را همیشه نصب العین خود قرار بده و برای خود چیزی ذخیره نکن و بدان آنچه قبلا [از اعمال صالح ] تقدیم داشته ای به حال تو سودمند خواهد بود و از کارهای نیک که انجام آن را به تاخیر انداخته ای ضرر خواهی کرد .» (2)

عزت نفس

شخصیت هرانسان در گرو عزت نفس اوست که به این عزت و تکریم شخصیت از همه چیز حتی از آب و غذا بیشتر نیازمند است، چرا که رنج گرسنگی و تشنگی برطرف می شود اما تحقیر شخصیت و آزردگی روح ، به سادگی رفع نمی شود و چه بسا تا آخر عمر انسان را آزار دهد .

پروردگار متعال انسان را عزیز آفریده و هیچگاه به او اجازه تحقیر دیگران و یا شخصیت خود را نداده است . این سخن در مورد پیروان مکتب تشیع از اهمیت ویژه ای برخوردار است . طبق رهنمود امام صادق (ع) ،‌شیعه هیچ گاه نباید خود را ذلیل کند، بلکه باید از کارهای تحقیرآمیز و ذلت آور اجتناب نماید .

امام (ع) شیعیان را از تنبلی، دست درازی به سوی دیگران ، زیاده طلبی و سایر امور ذلت بار مبرا می داند و می فرماید: «شیعتنا لا یهرون هریر الکلب ولا یطمعون طمع الغراب . . . ولا یسالون لنا مبغضا ولو ماتوا جوعا ؛ شیعیان ما [از فرط ذلت] همانند سگ زوزه نمی کشند و مانند کلاغ طمع نمی کنند . . . آنان هیچگاه به سوی دشمنان ما دست [ذلت] دراز نمی کنند گرچه از گرسنگی بمیرند .» (3)

خداوند نیز تن دادن به کارهای ذلت آور را از جمله صفات منافقین برشمرده و عزت را منحصر به ذات خویش می داند: «بشر المنافقین بان لهم عذابا الیما الذین یتخذون الکافرین اولیاء من دون المؤمنین ایبتغون عندهم العزة فان العزة لله جمیعا ؛ به منافقان بشارت ده که عذاب دردناکی در انتظار آن هاست . همان ها که کافران را بجای مؤمنان دوست خود انتخاب می کنند . آیا عزت [و آبرو] را نزد آنان می جویند با اینکه همه عزت ها از آن خداست؟» (4)

امانت داری و راستگویی

از مهم ترین ویژگی های شیعه و مؤمن واقعی، برخورداری از دو صفت امانتداری و راستگویی است . این دو خصلت آن چنان اهمیت دارد که اساس نظم و آرامش هر جامعه ای را می توان با تقویت و ترویج آن دو در بین افراد جامعه پایه ریزی ، مشکلات را، حل و سعادت جوامع را تظمین کرد .

امام صادق (ع) گذشته از توصیه به عموم شیعیان در این رابطه، به برخی از یارانش در این مورد پیام ویژه می فرستاد . توجه آن حضرت به ترویج این دو خصیصه انسانی واخلاقی در میان شیعیان، جایگاه آن ها را در میان تمام صفات پسندیده اخلاقی روشن می سازد .

امام (ع) به یکی از اصحاب خود فرمود: «اذا اتیت عبد الله فاقراه السلام وقل له: ان جعفر بن محمد یقول لک: انظر ما بلغ به علی عند رسول الله صلی الله علیه و آله فالزمه، فان علیا علیه السلام انما بلغ ما بلغ به عند رسول الله صلی الله علیه و آله بصدق الحدیث واداء الامانة ؛ هرگاه پیش عبدالله [بن ابی یعفور] رفتی، سلام [مرا] به او برسان و بگو: جعفر بن محمد به تو می گوید: دقت کن در آن چیزی که به وسیله آن علی علیه السلام در محضر رسول خدا صلی الله علیه و آله سرافراز شد [و او را به آن مقامات عالی رساند . ] پس [تو هم ] آن ها را برای خودت لازم بدان [و رفتار خویش را با آن اوصاف زیبا بیارای]، مطمئناً علی (ع) با راستگویی و امانتداری در نزد پیامبر صلی الله علیه و آله به آن درجه و عظمت رسید .» (5)

حضرت امام خمینی (ره) در شرح این حدیث می فرماید: «هان! ای عزیز! تفکر کن در این حدیث شریف! بین مقام صدق لهجه و رد امانت تا کجاست که علی بن ابی طالب را بدان مقام بلند رسانید . از این حدیث معلوم می شود که رسول خدا صلی الله علیه و آله این دو صفت را از هر چیز بیشتر دوست می داشتند که در بین تمام صفات کمالیه مولی (ع) ، این دو، او را مقرب کرده است و بدان مقام ارجمند رسانده است . جناب صادق علیه السلام نیز در بین تمام افعال و اوصاف، این امر را که در نظر مبارکشان خیلی اهمیت داشته، به ابن ابی یعفور که مخلص و جان نثار آن بزرگوار بوده پیغام داده و سفارش فرموده به ملازمت آن ها .» (6)

امام صادق علیه السلام در حدیث دیگری اهمیت این دو صفت را چنین بیان می دارد: «لا تنظروا الی طول رکوع الرجل وسجوده فان ذلک شی ء اعتاده، فلو ترکه استوحش لذلک ولکن انظروا الی صدق حدیثه واداء امانته ؛ به طول رکوع و سجود شخص ننگرید زیرا به آن عادت کرده و اگر ترک کند به خاطر آن وحشت می کند، بلکه به راستی گفتار و امانتداری او بنگرید .» (7)

بنابراین شیعه واقعی را با عبادت های ظاهری نمی توان شناخت ، بلکه باید در عرصه امتحان، راستی و امانتداری او ثابت شود . چه بسا افرادی که با انجام عبادت های سنگین و ریایی، خود را مؤمن و پیرو اهل بیت (ع) قلمداد می کنند، اما در مقام راستی و امانتداری نمی توانند از عهده آن برآیند و در نتیجه مغلوب شیطان می شوند .

 تلاش برای هدایت دیگران

از جمله ویژگی های مورد انتظار برای شیعیان ، هدایت و اصلاح افراد منحرف به طریق صحیح است.

 آنان نه تنها خود راه حقیقت می پیمایند، بلکه از عمق جان ، دوست دارند دیگران هم، چنین باشند . پیروان اهل بیت علیهم السلام تنها به دنبال نجات خود نیستند، بلکه شب و روز در فکر هدایت و راهنمایی گمراهان به انواع انحرافات هستند .

آنان با الهام از رهنمودهای پیشوای خود امام صادق(ع) ، با بکارگیری شیوه های صحیح و پسندیده به اصلاح افراد پرداخته و با اخلاق نیک در جذب گنه کاران تلاش می کنند و این کلام زیبای رئیس مکتب جعفری را هیچگاه فراموش نمی کنند که فرمود: «لا تقل فی المذنبین من اهل دعوتکم الا خیرا، واستکینوا الی الله فی توفیقهم وسلوا التوبة لهم ؛ در مورد هم کیشان بدکار خود جز خوبی [و نیکی] چیزی نگو و از خداوند توفیق هدایت و توبه آنان را بخواهید .» (8)

سیره امام (ع) نیز در این رابطه می تواند راهگشای محبین باشد .

 ولایت مداری

یکی دیگر از ویژگی های شیعیان از دیدگاه امام صادق (ع) ،  پذیرش ولایت و رهبری امامان معصوم (علیهم السلام) به عنوان تداوم رسالت نبوی (ص) می باشد . شیعه حقیقی به ولایت اهل بیت چنان دلبسته است که شادی و غم ، خوشی و ناخوشی و تمام لذایذ و شداید زندگی را با ولایت و محبت ائمه اطهار (ع) پیوند می زند . محبت اهل بیت علیهم السلام آنچنان در جان و روح او رسوخ کرده که تمام گفتار و اعمال او با ملاک ها و معیارهای اهل بیت علیهم السلام سنجیده می شود .

امام صادق علیه السلام فرمود: «رحم الله شیعتنا خلقوا من فاضل طینتنا وعجنوا بماء ولا یتنا یحزنون لحزننا ویفرحون لفرحنا ؛ خداوند شیعیان ما را رحمت کند که از زیادی سرشت ما آفریده شده اند و با آب ولایت ما عجین گشته اند . آنان به خاطر اندوه [و غصه های] ما غمناک می شوند و با شادی ما شاد می گردند .»

اجتناب از کسب شهرت

اعتقاد مؤمن واقعی این است که کار و عمل انسان باید برای جلب رضایت خداوند باشد و به غیر از این ، عمل او ارزش حقیقی نخواهد داشت . کسانی که برای خوشایند و جلب رضایت دیگران - که در مسیر حق نیستند - تلاش می کنند، کاری بیهوده انجام می دهند .

از نظر امام صادق علیه السلام عمل ریایی که برای خشنودی خداوند نبوده و تنها برای ارضای نفس و یا خوشایند دیگران انجام می گیرد، نزد خداوند عالم ارزشی ندارد .

امام (ع) می فرماید: «کل البر مقبول الا ما کان رئاء ؛ تمام نیکی ها پذیرفته می شود مگر اعمالی که بخاطر ریا [و نشان دادن به دیگران] انجام گرفته باشد .» (9)

پیشوای ششم در توضیح سخن خویش به عبدالله بن جندب می فرماید: «لا تتصدق علی اعین الناس لیزکوک، فانک ان فعلت ذلک فقد استوفیت اجرک، ولکن اذا اعطیت بیمینک فلا تطلع علیها شمالک ؛ هیچگاه صدقه [و کارهای نیک] را جلو چشم مردم انجام مده به قصد اینکه تو را [مردی] پاکیزه انگارند، که اگر به این [سخن] عمل کنی اجر و پاداش خود را به نحو کامل دریافت خواهی کرد، ولی [به خاطر داشته باش] که اگر با دست راست خود بخشش می کنی دست چپ خود را مطلع نساز .» (10)

رسیدگی به خانواده

اهمیت به زندگی خانوادگی و خوشرفتاری با اعضای خانواده ، یکی دیگر از ویژگی های مورد انتظار برای شیعه واقعی است .

پیرو حقیقی امام صادق (ع) هیچ گاه نسبت به خانواده خود، بداخلاق ، تنگ نظر و سخت گیر نیست ، بلکه تلاش می کند به هر نحو شایسته ای با همسر و فرزندان خود رفتار نموده و در صورت امکان به رفاه و امور معیشتی خانواده توسعه دهد .

امام (ع) شیعیان را به خوشرفتاری با خانواده سفارش نموده و آنرا موجب طولانی شدن عمر می داند و می فرماید: «من حسن بره فی اهل بیته زید فی عمره ؛ هر کس با خانواده خود خوشرفتاری نماید عمرش طولانی خواهد شد .» (11)

رعایت آداب اخلاقی

ادب و مواظبت بر فضائل اخلاقی از بزرگترین سرمایه های معنوی هر انسان به حساب می آید .

انسان با رعایت آداب اخلاقی و اجتماعی جایگاه خود را در جامعه تحکیم بخشیده و دل ها را به سوی خود جذب می کند . دوست و دشمن، افراد با ادب را ستوده و به آنان به دیده احترام می نگرند .

امام صادق (ع) رعایت این اصل را از ویژگی های مکتب تشیع می داند و آن را برای شیعیان امری ضروری و می شمارد و می فرماید: «لیس منا من لم یوقر کبیرنا ولم یرحم صغیرنا ؛ شیعه ما نیست کسی که بزرگترها را احترام نکند و به کوچکترها ترحم ننماید .» (13)

تعاون و همیاری

تعاون و همکاری در بین پیروان و شیعیان اهل بیت (ع) ، موجب نزدیکی دل ها و ایجاد محبت می شود و از مهم ترین عوامل اقتدار و تحکیم ارتباط دربین آنان خواهد بود .

شیعیان با کنار گذاشتن اختلاف نظر و سلیقه های مختلف و احترام به یکدیگر تمامی سعی خود را در پیشبرد وترویج فرهنگ اهل بیت علیهم السلام می کنند .

امام صادق (ع) در این مورد به یکی از یاران خود می فرماید: «بلغ معاشر شیعتنا وقل لهم: لا تذهبن بکم المذاهب، فوالله لا تنال ولایتنا الا بالورع والاجتهاد فی الدنیا ومواساة الاخوان فی الله ؛به شیعیان ما برسان و بگو: مبادا گروه ها [ی منحرف ] شما را اغفال کنند، به خدا سوگند! به ولایت ما اهل بیت نمی توان رسید مگر با تقوی و تلاش در دنیا و همکاری با برادران دینی در راه خدا .» (12)

استفاده از فرصت ها

انسان موفق کسی است که از هر فرصت به دست آمده - گرچه کوتاه مدت باشد - برای رسیدن به هدف بهره گیرد . امام ششم در این زمینه به پیروان خود فرمود: «من انتظر عاجلة الفرصة مؤاجلة الاستقصاء سلبته الایام فرصته، لان من شان الایام السلب وسبیل الزمن الفوت ؛ هر کس در فرصت های بدست آمده که کوتاه و گذرا هستند به انتظار فرصت های کاملتری در آینده بنشیند، روزگار آن فرصت کوتاه را نیز از او خواهد گرفت، چرا که عادت روزگار سلب فرصت ها و روش زمانه از دست رفتن است .» (14)

دوری از شرکت در مجلس گناه

یکی از عوامل تاثیر گذار در روح و روان انسان محیط پیرامون اوست . عوامل انحرافی از جمله اجتماعات و جلسات آلوده و ضد ارزشی که افراد فاسد آن ها را طرح ریزی و اجرا می کنند ، تاثیرات فراوانی را در افراد شرکت کننده باقی می گذارد و آنان را همرنگ با اهل فسق و فجور و معصیت می کند .

به همین جهت امام (ع) مؤمنین را از شرکت در این محافل و رفتن به چنین مکان هایی برحذر می دارد، مگر اینکه برای تغییر وضعیت موجود باشد .

آن حضرت می فرماید: «لا ینبغی للمؤمن ان یجلس مجلسا یعصی الله فیه ولا یقدر علی تغییره ؛ برای مؤمن شایسته نیست که در مجلسی بنشیند که در آن معصیت خداوند انجام می شود و او توانایی تغییر آن را ندارد .» (15)

 قرائت قرآن

قرآن ، کلام الهی و معجزه جاوید پیامبر عظیم الشأن اسلام ،جلوه ای از قدرت و علم پروردگار است و آیات نورانی آن نشانگر عظمت خداوند . قرآن برنامه زندگی وگنجینه ای بی پایان برای مسلمانان و عهدنامه ای میان خداوند و مردم است .

امام صادق (ع) با اشاره به کلام وحی، به مسلمانان سفارش می کند که هر روز پنجاه آیه از این کتاب را تلاوت کنند و نیز در خصوص کیفیت تلاوت و آداب قرائت قرآن می فرماید: «علیکم بالقرآن! فما وجدتم آیة نجابها من کان قبلکم فاعملوا به، وما وجدتموه هلک من کان قبلکم فاجتنبوه ؛ بر شما باد تلاوت قرآن، پس هر آیه ای یافتید که کسانی قبل از شما با عمل به آن نجات یافته اند، شما هم به آن عمل کنید و هر آیه ای را مشاهده کردید که بیانگر عوامل هلاکت [و نابودی ] پیشینیان است، شما هم از آن عوامل پرهیز کنید .» (16)

امید که با عمل به فرامین ائمه اطهار و تأسی به سیره نورانی آنان ، شیعه و پیرو واقعی آنان باشیم.

منابع:

1) تحف العقول، ص 302

2) تحف العقول، ص 304  

3) همان ، ص 303

4) قرآن کریم ، سوره نساء ، آیه 138 و 139

5) ) اصول کافی، کتاب الایمان والکفر، باب الصدق و اداء الامانه، حدیث 5

6) چهل حدیث، امام خمینی رحمه الله، ص 477

7) اصول کافی ، ج 2 ، ص 105

8) تحف العقول ،‌ص 304

9) همان ،‌ص 303

10) همان ، ص 305

11) کشف الغمه ، ص 208

12) تحف العقول ، ص 303

13) بحار الانوار، علامه مجلسی ، ج 75، ص 138

14) همان ، ج 78 ،‌268

15) وسایل الشیعه ، ج 11 ، ص 503

16) همان ، ج 4

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.