سه‌شنبه ۱۵ آبان ۱۳۹۷ - ۱۱:۵۶

۶ نوامبر؛ روز جهانی مقابله با آثار جنگ بر محیط زیست

جنگ

جنگ پدیده شومی است که علاوه بر تخریب جان و روان انسان ها، طبیعت زیبا، که تأمین کننده عمده نیازهای آنهاست را نیز تحت تأثیر نیروی مخرب خود قرار می دهد. ششم نوامبر، روز بین‌المللی پیشگیری از سوء استفاده از محیط زیست در جنگ ها و مناقشات مسلحانه است.

به گزارش مفدا، "حیات" و "صلح" دو گوهر گرانبهائی هستند که در سایه آنها می توان زمینه رشد و بالندگی، رفاه و پیشرفت جوامع بشری را تضمین کرد؛ از اینرو انسان ها همواره از صلح و دوستی استقبال کرده اند، ولی متاسفانه در هیچ دوره ای از تاریخ نتوانسته اند از سایه شوم جنگ در امان بمانند.

جنگ پدیده شومی است که علاوه بر تخریب جان و روان انسان ها، طبیعت زیبا، که تأمین کننده عمده نیازهای آنهاست را نیز تحت تأثیر نیروی مخرب خود قرار می دهد. به همین دلیل در اصول ۲۴ و ۲۵ بیانیه ای که  در ژوئن سال ۱۹۹۲ در شهر ریو پایتخت برزیل منتشر شد، به صراحت به نقش ویرانگر جنگ در محیط زیست و نقش مثبت صلح بر توسعه پایدار اشاره شد.

در اصل ۲۴ این بیانیه آمده است: «جنگ‌ ذاتا نابود کننده‌ توسعه‌ پایدار است‌. لذا، دولت‌ها باید در زمان‌ تضادهای‌ مسلحانه‌ به‌ قوانین‌ بین‌المللی‌ مربوط‌ به‌ حفاظت‌ از محیط‌ زیست‌ احترام‌ گذاشته‌ و پس‌ از خاتمه‌ جنگ‌ در صورت‌ لزوم‌ برای توسعه بیشتر مشارکت‌ کنند.» به علاوه اصل‌ ۲۵ می گوید: «صلح‌، توسعه‌ و حفاظت‌ از محیط‌ زیست‌ وابسته‌ به‌ یکدیگر و غیرقابل‌ تفکیک‌ هستند .» به رغم آنکه کشورهای زیادی بیانیه ریو را امضا کرده اند اما بررسی ها حاکی از آن است که جنگ ها هنوز بیشترین آسیب ها  را بر محیط زیست وارد می کنند.

به همین دلیل سازمان ملل متحد از سال ۲۰۰۱ ، روز ششم نوامبر را به عنوان «روز جهانی پیشگیری از سوء استفاده  از محیط زیست به هنگام جنگ و درگیری‌های مسلحانه» نام‌گذاری کرده است تا به  افزایش آگاهی‌های عمومی نسبت به تأثیرات زیان‌بار جنگ برمحیط زیست و منابع طبیعی و همچنین سوء استفاده‌ها و بهره برداری‌های نابه جایی که از این منابع به هنگام جنگ‌ها صورت می‌گیرد، بیشتر تاکید شود. به این مناسبت ما هم برنامه ویژه ای تهیه کرده ایم که تقدیم حضورتان می کنیم .

بنابر گزارش های منتشر شده از سوی سازمان ملل، تنها در سال های پایانی قرن بیستم، ۱۱۸ درگیری مسلحانه در جهان رخ داد که در نتیجه آن ۶ میلیون نفر آواره شدند و مردم و محیط زیست را دچار عواقب سوء فراوانی کردند که مهاجرت، افزایش بیماری های واگیردار، بروز قحطی و خشکسالی در پی مدیریت ناصحیح آب را می توان از جمله اثرات فرامرزی این درگیری ها عنوان کرد که هنوز هم دامنگیر کشورهای درگیر جنگ و همسایه های آنهاست. منطقه خلیج فارس، ایران، عراق، کویت و افغانستان از جمله کشورهایی هستند که همه در اثر جنگ آسیب دیده اند و طبیعت آنها همچنان آثار تخریب جنگ را بر چهره دارند.

به عنوان نمونه جنگ تحمیلی عراق علیه ایران در سال ۱۹۸۸ به پایان رسید و صدام حسین رئیس جمهوری معدوم عراق در سال ۲۰۰۶، اعدام شد. اما اکنون درسال ۲۰۱۶، شهروندان ایرانی هنوز بابت تصمیمی که صدام روزی برای پیروزی در جنگ اتخاذ کرد، تاوان می دهند. گفته می شود هورالعظیم یکی از تالاب های بزرگ جنوب ایران به دستور صدام حسین خشک شد تا راه نفوذ نیروهای ایرانی از این تالاب به خاک عراق بسته شود. امروز به نظر کارشناسان خشک کردن تالاب بزرگ هورالعظیم از مهم ترین دلایل تولید گرد و غبار در منطقه خاورمیانه است.

خشک شدن تالاب هورالعظیم به عنوان پیامد یک جنگ

یا در افغانستان که سالها درگیر جنگ بود هنوز  به جز آن که به شدت با مین‌های زمینی آلوده است، حدود نیمی از جنگل‌های خود را در استان‌های ننگرهار، کنار و نورستان از دست داده است. براساس گزارشی که برنامه محیط زیست سازمان ملل در سال های گذشته منتشر کرد، بیش از پنجاه درصد از درختان پسته وحشی در افغانستان قطع شده اند و این در حالی است که زندگی حدود هشتاد درصد از مردم افغانستان به طور مستقیم به منابع طبیعی و زمین وابسته است.

پس از تهاجم نظامی که در سال ۲۰۰۳ از سوی آمریکا به عراق تحمیل شد، اکوسیستم عراق چنان آسیب دید که تا به امروز هم ترمیم نشده است. بخش بزرگی از تنوع بیولوژیکی عراق طی جنگ های گذشته به صورت دائمی از دست رفت و چه بسیار مناطق جنگلی که با خاک یکسان و بیابان زایی شدت گرفت.

نهادهای مسوول سازمان ملل متحد از مدت ها پیش نسبت به خطر دراز مدتی هشدار می دادند که از طریق آلوده شدن آب های زیرزمینی و دفع غیربهداشتی و غیراصولی زباله های سمی گریبانگیر عراق خواهد شد. "آنجلیکا کلاوسن" از جمعیت بین المللی پزشکان مخالف جنگ های اتمی می گوید: "علاوه بر همه این فجایع متاسفانه نرخ تولد نوزادانی که مادرزادی معلول به دنیا می آیند به شدت افزایش یافته است".

به گفته خانم کلاوسن نه تنها ویرانه های ساختمان ها و صنایع بلکه قطعات آلوده به رادیو اکتیو مهمات اورانیومی، مواد مسمومی به شمار می آیند که به آب های زیرزمینی و خاک نفوذ کرده و به این ترتیب مردم مناطق جنگ زده تا مدتها پس از پایان جنگ نیز از این پیامدهای مرگبار جنگ در رنج خواهند بود".

جنگ و نابودی محیط زیست در عراق

معضل دیگری که محیط زیست مناطق دیگری از جهان را با خطر مواجه کرده است ؛ بروز جنگ های داخلی است. بر اساس گزارش برنامه محیط زیستی ملل متحد UNEP حداقل چهل درصد از جنگ‌ها و درگیری‌های داخلی در ۶۰ سال اخیر با استفاده و تسلط بر منابع طبیعی مرتبط بوده است. جنگ‌های داخلی در بسیاری از کشورهای آفریقایی مانند لیبریا، آنگولا و جمهوری دمکراتیک کنگو به طور مستقیم برای  تصاحب منابع ارزشمند طبیعی بوده است. در دارفور و همچنین خاورمیانه نیز منازعات فراوانی برای تصاحب منابع آبی و خاک حاصلخیز در جریان بوده و هست.

جنگ‌های داخلی این فرصت را در اختیار طرف‌های درگیر می‌گذارد تا با استفاده از خلاءهای حفاظتی به بهره‌برداری بی‌رویه و تخریب گسترده منابع طبیعی بپردازند. تخمین زده می‌شود در سومالی که از دهه نود میلادی درگیر جنگ‌های خونین داخلی بوده، تجارت غیرقانونی و قاچاق ذغال، سالانه بیش از ۳۸۴ میلیون دلار درآمد برای گروه‌های مسلح تروریستی فراهم کرده است.

شکار غیرقانونی حیوانات کمیاب نیز که به عنوان یکی از جرایم زیست محیطی طبقه‌بندی می‌شود اکنون به یک معضل جهانی تبدیل شده است. تخمین زده می‌شود سالانه حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیون دلار از این راه عاید گروه‌های مسلح و تروریستی می‌شود که از شکار حیواناتی مانند فیل یا کرگدن به عنوان یک منبع درآمد استفاده می‌کنند. همچنین سالانه حدود ۱۱ تا ۲۶ میلیون تن ماهی و آبزیان دیگر به طور قاچاق صید می‌شود. در بسیاری از سواحل آفریقایی، این صیدها با حمایت گروه‌های مسلح که در حال نبرد با یکدیگر یا دولت‌های مرکزی هستند صورت می‌گیرد. تحقیقات سازمان ملل متحد نشان می‌دهد در پشت پرده سوء استفاده از منابع طبیعی در بسیاری از مناطق بحران زده، باندهای تبهکار و گروه‌های مسلح قرار دارند.

چنین روندی اکنون در کشورهای عراق و سوریه نیز وجود دارد. شبه نظامیان تروریست گروه موسوم به دولت اسلامی یا داعش که عراق را پایگاهی برای جنگ های منطقه ای خود قرار داده؛ بار مضاعفی را بر محیط زیست این کشور تحمیل کرده است. این گروه از یک سو با بستن آب رود فرات مانع رسیدن آب به مرکز این کشور شده و از سوی دیگر با استفاده از سلاح های جنگی آب و خاک این کشور را آلوده کرده است. داعش با غارت منابع طبیعی و استفاده غیرعادی از این منابع، محیط زیست این منطقه را بیش از پیش از بین برده است.

در سوریه نیز که از نخستین ماه های سال ۲۰۱۱ به شدت درگیر جنگ و پیامدهای آن است، علاوه بر رنج و درد انسان ها و فلاکت اقتصادی، فاجعه ای پایان ناپذیر برای محیط زیست سوریه بوجود آمده است. یک سازمان های هلندی فعال در امور محیط زیست موسوم به "پکس" که تحقیقات دقیقی در مورد وضعیت محیط زیست در سوریه انجام داده است، در مورد فاجعه زیست محیطی در این منطقه گزارش داده است.

"ویم زویینن بورگ" کارشناس ارشد موسسه پکس در این باره گفت: "بخش های پهناوری از محیط زیست سوریه نابود شده و مواد سمی به کار رفته در مهمات جنگی و ویرانه های ساختمان ها و همین طور انبوه زباله به عمق خاک نفوذ کرده و آب های زیرزمینی این کشور را به شدت آلوده ساخته است". او در ادامه اظهارات خود افزود: "همین حالا هم پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم جنگ مشهود است. حداقل ۲۵ سال طول خواهد کشید تا محیط زیست سوریه بتواند تا اندازه ای خود را ترمیم کند و تا آن زمان خاک و آب این کشور غیرقابل استفاده است. این مواد سمی می تواند سلامت انسان را به شدت مورد تهدید قرار دهد".

از سوی دیگر در حال حاضر بخشی از حوزه های نفتی سوریه در شرق این کشور تحت کنترل گروهای تروریستی قرار دارد. آنها با به آتش کشیدن چاه های نفتی یا بهره برداری غیر اصولی سبب بروز فاجعه در این مناطق شده اند. "زویینن بورگ" کارشناس ارشد سازمان پکس می گوید: "در این منطقه به صورت سنتی شغل مردم کشاورزی است. اما به دلیل دوده های سمی حاصل از استخراج غیر اصولی نفت، خاک این منطقه به شدت آلوده شده است و این آلودگی از نوعی است که امکان هر گونه زراعت را از بین می برد".                      

مروری بر وضعیت محیط زیست در مناطق جنگی نشان می دهد که گرچه در دهه های  اخیر تلاشهایی برای جلوگیری از بروز فجایع زیست محیطی در جنگ‌ها از سوی نهادهای بین المللی صورت گرفته اما شواهد حاکی از آنست  که هرجا  منافع قدرت های جهانی مطرح است، متاسفانه این اقدامات اغلب با اغماض سازمان‌های بین‌المللی روبروست. در حالیکه چشم  پوشی سازمان های بین المللی و کشورهای مدعی حقوق بشر در این زمینه نه تنها به نابودی محیط زیست می انجامد بلکه حقوق انسانهای بیگناهی که قربانی این جنگها هستند نیز نادیده گرفته می شود .

                              

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.