جمعه ۲۱ دی ۱۳۹۷ - ۱۴:۰۷

دوست مهربانی که هیچ گاه به دوستی گرفته نشده است/اختلاف فرهنگی در کاهش میزان مطالعه نقش دارد

هدیه کتاب

کتاب «دوست مهربان»، این جمله‌ای است که بسیاری از کودکان در دوران کودکی شنیده‌اند و تنها شنیده‌اند اما هیچ گاه خانواده‌ها از اهمیت کتاب و انس کودکان خود با کتاب سخنی را به میان نیاورده‌اند.

به گزارش مفدا، از کتاب گفتن، برای کودکانی که در دستان مادر و پدر خود تنها شی گرانبهایی که نمی‌بینند کتاب است و در دستان معلم و دبیران خود کتابی به جزء کتاب درسی ندیده‌اند و کتابخوانی را تمرین نکرده‌اند تا چه اندازه مفید فایده است.

کتاب واقعا دوست مهربانی است و این مهربانی را نیز اگر فردی، دوستی او را باور کند می‌تواند حس کند. کتابی که در دستان ما قرار می‌گیرد تا حدی دوست داشتنی و مطالب آن خواندنی است که سخت می‌توان از آن دل کند.

هفته اهدای کتاب است اهدای یکی از پر محتواترین هدایایی که انسان می‌تواند در طول عمر خود به کسی هدیه دهد.

به خاطر دارم آخرین باری که کتابی را به هر یک از اعضای خانواده هدیه دادم. یک جلد کتاب با مضمون اخلاق در خانواده و تبیین نقش هر کدام از اعضاء برای داشتن زندگی دوست داشتنی‌تر و بهتر بود و خوب به خاطر دارم کتاب‌ها یکی پس از دیگری از دستان من در دست عزیزانم و از آنجا به گوشه طاقچه‌ای انتقال یافت و تنها هر از گاهی جابه جا می‌شد.

کتاب اگر چه در ایران نتوانسته است، جایگاه خود را پیدا کند اما در بسیاری از کشورهای جهان جایگاه خود را در میان اقشار مختلف جامعه باز کرده است و سرانه مطالعه کتاب در این کشورها بسیار بالا است.

اهمیت بررسی سرانه مطالعه در کشورها به رشد فرهنگی آنها و به طور گسترده تر به توسعه انسانی در هر کشور مربوط می‌شود. شاخص توسعه انسانی (HDI) مفهومی فراگیر دارد. سازمان ملل متحد با استفاده از معیار توسعه اقتصادی - اجتماعی، شاخص توسعه انسانی را این گونه تشریح کرده است:

استاندارد زندگی که از تطبیق درآمد سرانه با هزینه زندگی به دست می آید، امید به زندگی در بدو تولد و سطح آگاهی جامعه که با نرخ باسوادی و سالهای میانگین تحصیل سنجیده می‌شود.

این شاخص از صفر تا حداکثر یک درجه بندی می‌شود. کشورهای با درجه ۵/۰ یا کمتر از شاخص توسعه انسانی پایینی برخوردارند، در حالی که درجه بالاتر از ۵/۰ نشان دهنده سطح بالایی از توسعه انسانی است.

به طور میانگین می‌توان گفت سرانه مطالعه کتاب در دنیا ۴۵ دقیقه در روز است. سرانه بالای مطالعه در کشورهای توسعه یافته ای نظیر ژاپن با سرانه ۹۰ دقیقه مطالعه در روز یا انگلیس با حدود ۵۵ دقیقه در روز نشان از شاخص بالای توسعه در این کشورها است.

با این وجود، میزان مطالعه در کشوری مثل آمریکا بسیار کم است. سازمان اعطای ملی هنر(NEA) برای نخستین بار گزارشی را در نشریه واشنگتن دی سی تحت عنوان «خواندن یا نخواندن» منتشر کرد که حاصل آنالیزی جامع و جدید در زمینه الگوهای مطالعه در ایالات متحده است و نتیجه بیش از ۴۰ بررسی بر روی عادات و مهارتهای مطالعه در کودکان، نوجوانان و بزرگسالان است.

«دانا گایا» رئیس سازمان می‌گوید: این بررسی کاهش شدیدی را در کمیت و کیفیت مطالعه در بین آمریکایی‌ها نشان می‌دهد که اثر معکوسی بر روی فرهنگ، اقتصاد و زندگی اجتماعی و بعلاوه بر روی آموزش کودکان دارد. در این گزارش مطالعه در قالب‌های متفاوتی از قبیل کتاب، مجله، روزنامه و مطالعه انلاین و در رده سنی جوانان، بزرگسالان و خوانندگان با سطح سواد متفاوت است.

 نوجوانان و جوانان آمریکایی اغلب در مقایسه با دیگر رده‌های سنی و نسبت به سال‌های قبل زمان کمتری را به مطالعه اختصاص می‌دهند. کمتر از یک سوم نوجوانان ۱۳ ساله مطالعه روزانه دارند که این میزان نسبت به ۲۰ سال اخیر ۱۴ درصد کاهش یافته است.

در بین نوجوانان ۱۷ ساله درصد افرادی که مطالعه نمی‌کنند در طول این مدت ۲۰ ساله دو برابر شده است، به طوری که از ۹ درصد در سال ۱۹۸۴ به ۱۹ درصد در سال ۲۰۰۴ کاهش یافته است، به طور میانگین آمریکایی‌های بین سنین ۱۵ تا ۲۴ سال تقریبا در روز دو ساعت را به تماشای تلویزیون اختصاص می‌دهند و تنها هفت دقیقه از وقت آزادشان را به مطالعه می‌پردازند. میزان مطالعه بویژه در بین پسران جوان و نوجوان بسیار کم است.

آمارهای دیگر حاکی از آن است که آمریکایی‌ها به طور متوسط در سال چهار کتاب می‌خوانند. در صورتی که طبق این آمار میزان مطالعه در کشورهای دیگر از قبیل مکزیک به سختی یک کتاب در سال است و در کشورهای شیلی و آرژانتین سه کتاب در سال است.

این در حالی است که در کشور آمریکا ۹۹/۹ درصد و در آرژانتین ۵/۹۷ درصد و در مکزیک ۹۰/۳ درصد و در شیلی ۹۵/۷ درصد جمعیت باسوادند. آمار سرانه مطالعه در کشورهای دیگر مانند هند ۱۰/۷ ساعت در یک هفته در تایلند ۴/۹ ساعت در یک هفته در چین ۸/۰ ساعت در هفته و در فیلیپین ۷/۶ ساعت در هفته است.

با این وجود، حقیقت در مورد این کشورها چیز دیگری است. اکثر نویسندگان فیلیپینی حتی آثار نویسندگان هموطن خود را نمی‌خوانند که این نه تنها به دلیل قیمت بالای کتاب که به دلیل مشکل تعدد زبان در این کشور است. در این کشور بیش از ۱۰۰ زبان مختلف وجود دارد که بیش از ۲۰ زبان آن در آثار نویسندگان مشاهده می شود که هیچ کس نمی‌تواند تمامی این ۲۰ زبان را بخواند.

به طور کلی عوامل مختلفی در کاهش میزان مطالعه نقش دارد؛ صنعت کتاب از جمله این عوامل است. نقش صنعت کتاب در میزان مطالعه واضح است. در اروپا صنعت کتاب یک صنعت رشد یافته است. سرانه فروش کتاب در بین کشورهای عضو EUثابت است، با وجود این، دغدغه اصلی این صنعت ایجاد راهبردهای جدید تولید و بازاریابی برای افزایش تعداد خوانندگان کتاب است.

بازار انتشار کتاب نیز در این زمینه نقش بسزایی دارد. کتابها به عنوان محصولات فرهنگی و اقتصادی محسوب می‌شوند و در برخی از کشورها از لحاظ مالی حکایت می‌شوند و قیمت ثابتی دارند. قیمت بالای کتاب در بسیاری از کشورها موجب کاهش خوانندگان کتاب در این کشورها است. در کشوری مثل امریکا قیمت کتاب بسیار بالاست. از ۸ تا ۱۸ دلار به ازای هر صفحه کتاب. تعداد کتابفروشی‌ها را نیز باید به این مقوله افزود وجود یک کتابفروشی معتبر و با کیفیت در هر شهری جنبه مهمی از منظر فرهنگی برای آن شهر محسوب می شود. به عنوان مثال در کشور آلمان ۷۳۹۴ کتابفروشی وجود دارد که به ازای هر ۶۶۷/۱۶ نفر ساکن یک کتابفروشی است. در کل کشور فرانسه تنها ۱۶۰۰ کتابفروشی وجود دارد.

اختلاف فرهنگی از دیگر عواملی است که در کاهش میزان مطالعه نقش دارد؛ اختلاف فرهنگی در مورد محصولاتی که هم به عنوان کالای تجاری و هم به عنوان محصول فرهنگی محسوب می‌شود وجود دارد. اختلاف سنتی در بازار کتاب جنجال برانگیز است. تعدد صاحبان خارجی کتابفروشی‌ها، تسلط برخی از زبان‌های بیگانه بویژه زبان انگلیسی، افزایش فشار برای ایجاد سیستم‌های منظم مانند تثبیت قیمت کتاب ناشی از رقابت بالای بازار کتاب و تفاوت در عادات و زیرساختارهای فرهنگی منابع این اختلاف فرهنگی محسوب می‌شوند. سیاست ترجمه نیز نقشی جدی در کاهش و یا افزایش میزان کتابخوانی مردم دنیا دارد. امروزه تعداد کلی ترجمه در دنیا نشان از کاهش جزیی دارد. از ۵۲۰۷۰ عنوان ترجمه شده در سرتاسر دنیا در سال ۱۹۸۰ به ۵۰۴۳۴ عنوان در سال ۱۹۹۴.

بیشتر از نیمی از تمام کتاب‌های ترجمه شده به زبان انگلیسی بوده است. این در حالی است که نسبت مطالب ترجمه شده به زبان انگلیسی هنوز هم در حال گسترش است. از هر چهار ترجمه در سرتاسر دنیا سه ترجمه به زبان انگلیسی، آلمانی و فرانسه است. در آلمان ۷۵ درصد کتاب‌های ترجمه شده به زبان انگلیسی است و تنها ۱۰ درصد به زبان فرانسه است. حدود پنج درصد کل حقوق ترجمه‌های فروخته شده توسط ناشران آلمانی به ناشران ایالات متحده منتقل می‌شود.

در این میان در ایران آمارهای محختلفی در خصوص سرانه مطالعه کتاب ارائه می‌شود که بین دو تا 13 دقیقه مطالعه در روز متفاوت است زمان‌هایی که به نظر نمی‌رسد هیچ کدام حقیقی باشند و بسیار هستند افرادی که در طول یک هفته و حتی ماه نگاهی هم به کتاب نمی‌اندازند و بیشتر نوع مطالعه در ایران مطالعه مطالب مهم روزنامه‌ها و یا پر کردن مجلات جدول است.

 در جدول زیر اشاره‌ای به سرانه مطالعه در کشورهای دنیا از جمله ایران شده است و نکته جالب این که کشور هندوستان با وجود این که درصد جمعیت باسواد بالایی ندارد امابیشترین سرانه مطالعه را به خود اختصاص داده است.

استاندارد شاخص سرانه مطالعه در ایران از نهان تا آشکار؟

آمار نشر کتاب در کشور

در سال ۱۳۹۵ تعداد کل کتابهای منتشر شده در کشور به رقم تقریبی ۱۴۷ میلیون جلد بالغ شد. در این سال تعداد کل عناوین کتابهای منتشر شده به ۸۸۷۸۰ عنوان رسید که ۷۰۱۹۲ عنوان تالیفی و ۱۸۶۳۳ عنوان ترجمه بودند.  کتاب کودک و نوجوان ۱۲۸۷۸ عنوان را در این سال بخود اختصاص داده بود که ۴۷۵۷ عنوان ترجمه و ۸۱۳۳ عنوان تالیفی بودند.

عناوین کتب منتشر شده در این سال‌ها کلیات، فلسفه، دین، علوم اجتماعی، زبان، علوم طبیعی و ریاضیات، علوم عملی، هنر، ادبیات، تاریخ و جغرافیا، کمک درسی و کودک بوده است.

استاندارد شاخص سرانه مطالعه در ایران از نهان تا آشکار؟

در هر صورت کتاب همان دوست مهربانی است که در کودکی در ذهن ماه تنها در حد یک جمله زیبا نهادینه شده است و می‌تواند خلوت و تنهایی بسیاری از مردم را پر کند می‌توان با شخصیت‌های کتاب‌های داستانی زندگی کرد و با محتویات علمی، فرهنگی، هنری و ...آن بر آگاهی خود افزود.

 خانواده‌ها برای این که نسلی کتاب‌خوان را به جامعه تحویل دهند در ابتدا باید خود کتاب‌خوان شوند و فرزندان در دست والدین خود این همراه دوست داشتنی را ببیند و به صورت عملی به سمت کتاب‌خوانی کشیده شوند.

اگر چه نقش ارگان‌ها و سازمان‌های مختلف برای ترویج فرهنگ کتابخوانی نیز در این میان مهم است و باید هر ارگانی به زعم خود تلاش کند تا در رشد فرهنگ کتابخوانی نقش داشته و در رفتار اقشار مختلف جامعه علاقه به کتاب را ایجاد کنند.

کتاب خواندن اگر جایگاه خود را در میان مردم به دست آورد و کتاب تبدیل به خواستگاهی برای مردم شود و ارزش لازم را پیدا کند؛ تبدیل به بهترین هدیه برای افرادی خواهد شد که ارزش کتاب را لمس و با دیدن یک کتاب به عنوان هدیه از صمیم قلب شادمان و برای خواندن محتوای هدیه دریافتی دقیقه شماری می‌کنند.

در این هفته کتاب را چون هدیه زیبایی در دست عزیزانمان قرار دهیم و از آن‌ها بخواهیم کتاب را مطالعه و باور کنند.

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.