دوشنبه ۱۰ خرداد ۱۴۰۰ - ۱۸:۲۳

به مناسبت هفته فرهنگ پهلوانی و ورزش زورخانه‎ای؛

ورزش زورخانه‌ای چرا و چگونه...

ورزش

ورزش زورخانه‌ای یا ورزش تابستانی، نام مجموعه حرکت‌های ورزشی با اسباب و بی‌اسباب و آداب و رسوم مربوط به آن‌هاست که در محدوده‌ی تاریخی و فرهنگی ایران از گذشته‌های دور رواج داشته است.

ورزش‌های زورخانه‌ای نام دیگر آیین پهلوانی و از ورزش‌های سنتی و به نام ایرانیان است. مکانی که در آن به ورزش باستانی می‌پردازند «زورخانه» نام دارد.

به نظر بسیاری از مورخین، زورخانه در حدود هفت‌صد سال پیش (قرن هفتم خورشیدی) به دست محمود، معروف به پوریای‌ولی که ظاهراً از مردم خوارزم بوده به شکل امروزی در آمده است.

ورزش زورخانه‌ای آداب خاصی دارد. آدابی که برگرفته از روح مُروَّت، جوان‌مردی و پهلوانی است. این خصایل باارزش را مرشد زورخانه در قالب اشعار و داستان‌هایی آهنگین هم‌راه با ضرب زورخانه برای تهییج ورزش‌کاران در هنگام ورزش می‌خواند.

جای ایستادن ورزش‌کاران در گود

در گود زورخانه، هر یک از ورزش‌کاران به فراخور مقام خود در جایی می‌ایستند. کارکشته‌ترین و سال‌مندترین آن‌ها که پیش‌کسوت است، «میاندار» می‌شود و در میان گود روبه‌روی مرشد می‌ایستد. ورزش‌کاری که پس از او از ورزش‌کاران دیگر سال‌مندتر و آزموده‌تر است پای (سردم) می‌ایستد. اگر در میان ورزش‌کاران «سیّد»ی باشد و در ورزش باستانی پختگی چندانی هم نداشته باشد، پای (سردم) می‌ایستد.

ورزش‌کاری که از دیگر ناآزموده‌تر و ناپخته‌تر است و به او «تازه‌کار» می‌گویند، جایش در گود پشت‌سر میاندار است. دیگر ورزش‌کاران از بزرگ تا کوچک (از نظر آزمودگی) به ترتیب کنار گود، دورتادور میاندار می‌ایستند.

برخی از حرکت‌های اصلی در ورزش زورخانه‌ای عبارت‌اند از:

پا زدن

پیش از آغاز پا زدن، میاندار در میان گود می‌ایستد و ورزش‌کاران دورتادور او گرد می‌آیند. نخست پای آرامی می‌زنند که به آن پای نرم می‌گویند. به این صورت که ورزش‌کار پنجه‌ی یک پا را اندکی از زمین بلند می‌کند و روی پنجه‌ی پای دیگر، خود را تکان می‌دهد و به آرامی پس و پیش می‌رود.

ورزش‌کاران در زورخانه به چهار شکل پا می‌زنند:

- پای اول (پای چپ و راست).

- پای جنگلی.

- پای تبریزی اول، دوم و پای سوم.

- پای آخر.

در پای جنگلی ورزش‌کار روی پنجه‌های پا می‌ایستد و با آواز و صدای ضرب مرشد یک ‌بار، سنگینی بدن خود را روی پای چپ می‌اندازد و پای راست را به پیش پرتاب می‌کند و بار دیگر روی پنجه‌ی پای راست می‌ایستد و پای چپ را به پیش پرتاب می‌کند. این کار، تند و پی در پی انجام می‌گیرد.

پازدن یکی از بخش های ورزش باستانی است.

پیش از آغاز پازدن میاندار در میان گود می‌ایستد و ورزشکاران پیرامون او گرد می‌آیند. نخست پای آرامی می‌زنند که به آن پای چمنی می‌گویند و آن چنین است که ورزشکار پنجه یک پا را اندکی از زمین بلند می‌کند و بر روی پنجه پای دیگر، خود را تکان می‌دهد و به آرامی پیش و پس می‌رود.

پا زدن در زورخانه چند مرحله دارد:

مرحله ی اول: پای ضربدری یا چکشی است که از اسمش مشخص است که ورزشکار پاها را ضربدری گذاشته و جلو و عقب میرود.

مرحله ی دوم: پای شاطری یا چمنی گفته می‌شود که همان دویدن درجا است اما به صورت پهلوانی و با ریتم ضرب مرشد همراه است که در بین این پا ورزشکاران به ترتیب از سادات سپس پیشکسوتان تا مبتدیان از مرشد و میاندار رخصت گرفته و می‌چرخند. در این پا باید چرخی بین چرخ تیز و چمنی زد ولی در مسابقات باید چرخ چمنی زده شود.

مرحله ی سوم: میانکوب یک، دو، سه پای شاطری است که با ریتم مرشد پس از چند ثانیه پای شاطری زدن یک تا سه میانکوب به ترتیب زده می شود.

مرحله ی چهارم: پای تبریزی است که همان ریتم پای شاطری میانکوب را دارد اما به جای میانکوب یک پا به بالا می آید که چرخ مخصوص خود را نیز دارد. در گذشته قبل از این مرحله پای چپ و راست یا شیرازی یا کرمانشاهی بوده است که امروزه در پا زدن ممنوع شده و آن رو به عنوان نرمش در قسمت شنا می‌روند.

مرحله ی پنجم: پای لا فتا یا یا فتاح است که ورزشکار با ریتم مرشد سه بار می‌پرد و یک مکث کوتاه می‌کند و دوباره این کار را می‌کند که این قسمت هم چرخ خود را دارد. همیچنین این مرحله را نیز می‌توان بعد از پای میانکوب شاطری زد.

پای آخر: ورزشکار روی پنجه‌های دو پا می‌ایستد و با آواز مرشد تند و پشت سر هم پاها را بلند می‌کند و یکی پس از دیگری به عقب می‌برد و باز می‌گرداند، گویی دونده‌ای است که در جای خود ایستاده‌است و پیش نمی‌رود. همان پای شاطری است که ریتم تندتری دارد و ورزشکاران میتوانند در آن چرخ تیز بیایند.

کد خبرنگار:۵۸۰۱۰۱

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.