چهارشنبه ۲۲ دی ۱۴۰۰ - ۰۶:۰۹

یادداشت مفدا مازندران به مناسبت هفته بسیج ملی تغذیه سالم؛

تغذیه سالم و بهینه یکی از شروط اصلی سلامت فردی و اجتماعی

مازندران/ هفته بسیج ملی تغذیه سالم

بسیاری از اثرات مشکلات ناشی از تغذیه نادرست، ناکافی یا کمبودهای تغذیه­‌ای را نمی­‌توان به صورت مستقیم اندازه گرفت و ابعاد آسیب­‌ها بیشتر خواهد بود. ایران نیز در سال­‌های اخیر دچار چالش­‌های غذایی شده است. عواملی مانند تحریم­‌های اقتصادی و کاهش درآمدهای کشور، افزایش نرخ ارز و تمایل تولیدکنندگان به صادرات محصولات غذایی تحریم نشده، خشکسالی و افزایش هزینه­‌ی تولید محصولات غذایی، سفره غذایی مردم را با چالش مواجه کرده است.

تقویم سلامت ملی، اواسط دی ماه میزبان رویدادی مهم در زمینه­‌ی بهداشت عمومی و سلامت مدرن می‌باشد. پانزدهم الی سی‌­ام دی ماه به عنوان بسیج ملی تغذیه سالم شناخته می‌­شود و نظام سلامت کشور و تمامی ارگان­‌های اطلاع رسانی ذی‌ربط، ابزارِ تسهیل­گرِ این بسیج همگانی می­‌شوند. این رویداد به مدت دوازده سال در حال وقوع بوده و امسال در دوازدهمین دوره، کرونا بار دیگر رد پای خود را در یک رویداد همگانی سلامت بر جا گذاشته است. یازدهمین دوره‌­ی بسیج ملی تغذیه سالم در سایه سنگین همه‌­گیری کرونا برگزار شد و به تبع آن، ارتباط تغذیه و بهبود ایمنی بدن اولویت قرار گرفت. در سال ۱۴۰۰، با تولید انواع واکسن در خارج و داخل کشور و واکسیناسیون فراگیر، ابزارهای مبارزه با کووید-۱۹ تنوع بیشتری یافته و محدودیت­‌های ناشی از همه‌­گیری، کاهش چشم­گیری داشته است.

نتاج حاصله، شکی در عوام و اعیان برجای نگذاشته و واکسیناسیون در برابر بیماری، به عنوان بهترین راه جلوگیری از انتقال بیماری و همچنین کاهش مرگ و میر و وقوع عوارض شدید کووید-۱۹ شناخته می­‌شود. نمی‌­توان از سلامت انسان و مداخلات پزشکی صحبت کرد اما اهمیت تغذیه و نقش آن در سلامتی را انکار نمود. همانطور که یک وعده غذایی غنی از ریزمغذی­‌ها، غلات کامل، پروتئین و چربی­‌های مفید می­‌تواند به بدن انسان در مبارزه با کووید-۱۹ کمک کند، چنین غذایی مطمئنا در کارایی و اثر واکسن نیز مؤثر خواهد بود. لذا این موضوع به عنوان موضوع داغ بسیج ملی تغذیه سالم سال ۱۴۰۰ برگزیده شده و شعار امسال، "تغذیه، کرونا، واکسیناسیون" می‌­باشد.

داشتن تغذیه حداقلی شرط لازم و اصلی بقا بوده و داشتن تغذیه سالم و کافی نیز از شروط اصلی سلامتی انسان می­‌باشد. تداوم حیات انسان فرآیندی فرسایشی بوده و فیزیولوژی انسان به گونه‌­ای طراحی شده تا با بازسازی بدن به وسیله مواد غذایی دریافتی، ثبات را حفظ نماید. فعالیت­‌های روزانه‌­ی انسان با مصرف انرژی و ماده همراه بوده و در صورتی­که این ماده و انرژی از طریق غذا جبران نشود، جسم انسان تحلیل م‌ی­رود. حال تصور کنید که علاوه بر فعالیت‌های عادی و روزانه، عامل دیگری ماسوای حرکات عضلات، ضربان قلب، فعالیت مغز، کبد، کلیه و ... نیز شروع به مصرف انرژی و ماده­ی محدود انسان کند؛ میزان خروجی بدن بدون رعایت تعادل در دریافت افزایش یافته و بدن سریعتر رو به زوال حرکت می­کند. بیماری دقیقا چنین شرایطی را ایجاد می­‌نماید و چه در دوره­‌ی فعالیت در بدن و چه در پیش آگهی یک بیماری، انسان را با چالش‌­های تغذیه­‌ای مواجه می‌نماید.

موارد بسیاری را دیده‌­ایم که در اثر بیماری کاهش اشتها را تجربه می­‌کنند یا وزن زیادی را از دست می­‌دهند. واکسیناسیون مؤثر نیازمند آن است که بدن توانایی تولید پاسخ ایمنی مناسب را در برابر عوامل تضعیف شده داشته باشد. پادتن (آنتی بادی) پایه و اساسی از جنس پروتئین داشته و تولید آن، مازاد مصارف روزانه آمینواسید و پروتئین بدن می­باشد؛ لذا لازم است فردی که واکسن دریافت می­کند دچار کمبود در ذخایر و همچنین مصرف پروتئین نباشد. همچنین تولید سلول­های ایمنی در بدن نیازمند طیف وسیعی از مواد غذایی مانند، ریزمغذی‌­ها، کربوهیدرات، چربی و پروتئین ها می­باشد و کمبود آن­‌ها یا سوء تغذیه و عدم تعادل غذایی می­تواند مانع دفاع بهینه در برابر عامل خارجی شود. همچنین جبران و ترمیم آسیب‌­های ناشی از بیماری، نیازمند آمادگی کامل بدن برای بازسازی سلول­ها و حدف سموم ناشی از عوامل بیماری‌­زا می­‌باشد. تغذیه ناصحیح می­تواند فرصت ترمیم بهینه بدن را بگیرد و حتی عاملی برای بروز نا هنجاری­های مزمن شود.

تغذیه سالم یا ناسالم، عاملی با اثر طولانی مدت در روندهای سلامتی است و نقش آن را نمی‌­توان صرفا به یک سال اختصاص داد. بعضی بیماری­‌ها ممکن است در کوتاه مدت بروز کنند و اثر کمبودهای غذایی را نشان دهند؛ مانند اسکوروی و آنمی پرنیشس. اما بسیاری از اختلالات سلامتی هستند که چندین فاکتور مؤثر داشته و تغذیه نابهنجار یکی از آن­‌هاست و بروز بیماری نیاز به گذر زمان طولانی مدت دارد. کمبودهای غذایی و تغذیه ناسالم، علاوه بر سلامت جسمی، در سلامت روانی، اجتماعی، عدالت اجتماعی و رشد اقتصادی نیز اثر می­‌گذارد. به گزارش سازمان پان گلوبال، پیش‌­بینی می­‌شود که سوء تغذیه سالانه حدود ۳.۵ تریلیون دلار خسارت به اقتصاد جهانی وارد می‌­کند. به عبارتی، سالانه هر نفر ۵۰۰ دلار به دلیل سوء تغذیه خسارت می­‌بیند. بسیاری از اثرات مشکلات ناشی از تغذیه نادرست، ناکافی یا کمبودهای تغذیه­‌ای را نمی­‌توان به صورت مستقیم اندازه گرفت و ابعاد آسیب­‌ها بیشتر خواهد بود. ایران نیز در سال­‌های اخیر دچار چالش­‌های غذایی شده است. عواملی مانند تحریم­‌های اقتصادی و کاهش درآمدهای کشور، افزایش نرخ ارز و تمایل تولیدکنندگان به صادرات محصولات غذایی تحریم نشده، خشکسالی و افزایش هزینه­‌ی تولید محصولات غذایی، سفره غذایی مردم را با چالش مواجه کرده است.

به گزارش همشهری آنلاین به نقل از سازمان جهانی خوار و بار (فائو) سرانه مصرف میوه در ایران در سال ۱۳۹۱، حدود ۱۵۱ کیلوگرم بوده و ایران با یکی از بالاترین رتبه‌­های مصرف میوه در جایگاه پانزدهم قرار داشته است. اما در سال ۱۳۹۹ سرانه مصرف میوه به حدود ۱۰۰ کیلوگرم در سال کاهش یافت. با در نظر گرفتن افزایش جمعیت ده میلیونی در یک دهه اخیر و عدم تقسیم عادلانه درآمد در بین خانوارها (ضریب جینی حدود ۰.۴ در سال ۱۳۹۹)، می­توان به این استدلال رسید که کاهش مصرف میوه و به تبع آن دریافت ریزمغذی­‌هایی مانند املاح و ویتامین‌­ها، در دهک‌­های پایین کاهشی بیش از ۵۰ کیلوگرم داشته. آمار مشابهی در سایر گروه­‌های غذایی نیز مشاهده می‌­شود. به گزارش خبرگزاری ایلنا، سرانه مصرف آبزیان در ایران ۱۳ کیلو و ۴۰۰ گرم می­باشد و میانگین جهانی حدود ۲۴ کیلوگرم می­‌باشد. همچنین روزنامه دنیای اقتصاد در آذر ۱۴۰۰ در گزارشی خبر از سرانه مصرف سالیانه لبنیات کمتر از ۵۰ کیلوگرم داده است. همچنین سایت خبرانلاین در شهریور ۱۴۰۰ از سرانه مصرفی گوشت قرمز ۸.۵ کیلوگرم خبر داد و این مقدار ۳.۵ کیلوگرم کمتر از استاندارد جهانی می­باشد. کاهش مصرف مواد غذایی غنی گران، مردم را به سمت مصرف غذاهای فرآوری شده و ارزان با قند و چربی بالا سوق داده است. خبرگزاری ایرنا در آذر ۱۴۰۰ به نقل از معاون مؤسسه بذر چغندر کشور، سرانه مصرف قند ایران را ۲۹ کیلوگرم در سال اعلام نمود. این میزان ۹.۵ کیلوگرم بیش از میانگین جهانی می‌­باشد و توصیه وزارت بهداشت، کاهش این مقدار به ۲۳ کیلوگرم است.

تغذیه سالم و بهینه یکی از شروط اصلی سلامت فردی و اجتماعی هر جامعه بشری می‌­باشد و بدون در نظر گرفتن این عامل عبور از هر گونه بحران بشری بسیار سخت و چالش برانگیز خواهد بود. چالش امروز ما، کرونا و عبور از آن بوده و لازم است برای عبور از این چالش، امنیت غذایی نیز تأمین گردد. همچنین با ایجاد امنیت غذایی، می­توان از بسیاری از چالش‌­های مزمن آینده جلوگیری کرده و صرفه‌­جویی بزرگی در هزینه‌­ی سلامت و بودجه­‌ی درمان داشت و به چرخش چرخ توسعه کشور کمک نمود.

گردآورنده و گرافیست: شایان ثابتی

ارسال نظر

    • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
    • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.